Mae'r momentwm y tu ôl i gynaliadwyedd yn cynyddu –  mae Prifysgol De Cymru yn deall yr angen cynyddol am dryloywder a chyfrifoldeb, ac rydym yn ymfalchïo yn y mesurau cynaliadwyedd sydd ar waith yn ein cyfleusterau, ein partneriaethau a'n hymchwil. Rydym yn helpu i greu byd mwy diogel a chynaliadwy gyda'n hymchwil amlddisgyblaethol arloesol mewn hydrogen, ecoleg, treulio anaerobig, a systemau pŵer datblygedig. 

Mewn partneriaeth â chwmnïau lleol a byd-eang, rydym yn gweithio i gyflawni'r allbwn mewn ffyrdd sydd o fudd i'r brifysgol ac i'r gymuned ehangach. Drwy ymgorffori cynaliadwyedd drwy ein cwricwlwm cyfan, rydym yn darparu'r sgiliau angenrheidiol i'r genhedlaeth nesaf o weithwyr proffesiynol i'w helpu i wynebu heriau byd-eang yn y dyfodol mewn  ystod o sectorau.  

Ein cwricwlwm

O ddatgarboneiddio gwres a phŵer i'r economi gylchol, ynni hydrogen, a gwyrddio diwydiant, mae'r defnydd o beirianneg, technoleg a phrosesau adnewyddadwy a chynaliadwy yn dod â chyfleoedd newydd yn eu sgil. Mae ein harbenigwyr, sy'n arwain y byd yn eu meysydd, yn defnyddio eu hymchwil arloesol i ddatblygu cwricwlwm sy'n helpu ein myfyrwyr i fynd i'r afael â'r heriau sy'n wynebu'r byd, nawr ac yn y dyfodol.

Ein cyrsiau:

Ein hymchwil

HYDROGEN

Mae hydrogen yn cynyddol bwysig fel ffordd o storio a chludo ynni gan mai dim ond dŵr pur mae’n ei greu fel sgil-gynnyrch pan gaiff ei losgi fel tanwydd neu ei ddefnyddio o fewn cell danwydd. 

Gellir aildanwyddo ceir hydrogen mewn amser tebyg ac mae ganddynt amrediad sy’n cymharu’n dda â cheir petrol neu ddisel, a hynny heb allyrru nwyon tŷ gwydr. Mae hyn yn golygu y gallai hydrogen fod yn danwydd glân addawol y gellid ei ddefnyddio’n helaeth.

Yr her dechnolegol sy'n ein hwynebu yw cynhyrchu'r hydrogen yn y lle cyntaf. Mae Ail-greu Ager Methan yn rhannu nwy naturiol (methan) yn hydrogen a CO2. Os yw'r CO2 wedyn yn cael ei gipio a'i storio, cyfeirir at hyn fel hydrogen glas.  Cynhyrchir hydrogen gwyrdd drwy electrolysis dŵr sy'n ddwys o ran ynni ac sy'n llai na 100% o ran effeithlonrwydd, ond mae hydrogen gwyrdd yn ffordd o storio ynni gormodol o ffynonellau ynni adnewyddadwy fel gwynt, tonnau a llanw yn ystod y nos pan fo'r galw gan ddefnyddwyr yn isel. Gellir storio'r nwy hydrogen o dan bwysau am gyfnod amhenodol a'i gludo drwy bibellau fel nwy naturiol.

ANAEROBIG

Mae treulio anaerobig yn defnyddio prosesau biolegol yn absenoldeb ocsigen i drosi/ailgylchu nwyon diwydiannol a gwastraff defnyddwyr yn gyfansoddion organig gwerthfawr, ac i drin dŵr gwastraff. 

Mae ein Canolfan Ragoriaeth ar gyfer Treulio Anaerobig yn gweithio gyda phartneriaid diwydiannol ar ddatblygu prosesau a chynyddu graddfa o’r camau labordy, drwy gynlluniau peilot ac yna at raddfa ddiwydiannol i gynhyrchu bio-fethan a rhagsylweddion eraill. 

BATRIS

Defnyddiwyd batris mewn ceir trydan gan mlynedd yn ôl, ac maen nhw’n parhau i gael eu defnyddio’n gyfyngedig, mewn faniau llaeth a llongau tanfor trydan disel, er enghraifft.

Lleihaodd eu defnydd wrth i gemegau newydd fel alcalin, nicel-metel-hydrid (NiMH) ac wedyn ion lithiwm gael eu defnyddio am eu bod yn gallu cadw mwy o ynni mewn llai o le nag y gallai batris asid plwm.  Mae'r technolegau batri newydd hyn wedi galluogi creu ffonau symudol, cyfrifiaduron llechen a gliniaduron a datblygu hybrid trydan petrol yn ehangach, ac yn fwy diweddar cerbydau trydan llawn (CTau) gydag amrediad da. Mae ein Canolfan Peirianneg Systemau Modurol a Phŵer  (CAPSE) wedi bod ar flaen y gad o ran datblygu peiriannau hybrid ers dros ddegawd.  

Yn fwy diweddar, rydym wedi ehangu i fod yn ganolfan profi a dilysu batris fwyaf Ewrop, gyda'r gallu i fesur 24 o becynnau batri CT llawn o dan amodau hinsoddol rheoledig ar yr un pryd, gyda dros gant o gelloedd unigol.  Yn ogystal, mae gennym allu unigryw i brofi diogelwch pecynnau batri CT llawn drwy brofion gwasgu, gollwng, dŵr a thân i'r safonau rheoleiddio presennol.  Mae ein partneriaeth â Ricardo yn helpu llawer o weithgynhyrchwyr modurol mawr yn Ewrop i ddatblygu CTau ac felly hyrwyddo ein taith tuag at drafnidiaeth werdd.

AMGYLCHEDD CYNALIADWY


Mae ymchwil genedlaethol sy'n arwain y byd o fewn ein Canolfan Ymchwil Amgylchedd Cynaliadwy (SERC) yn ffocysu ar ddatblygu technolegau ar gyfer cynhyrchu, storio, 

dosbarthu ac integreiddio hydrogen i'n heconomi ar gyfer gwresogi a symud nwyddau a phobl drwy gludiant ar y ffyrdd a’r rheilffyrdd ac yn yr awyr. Mae ein Canolfan Hydrogen ger Port Talbot yn cynnwys yr orsaf aildanwyddo hydrogen weithredol hiraf yng Nghymru. Rydym yn bartneriaid craidd mewn rhwydweithiau rhanbarthol mawr fel FLEXIS a Chlwstwr Diwydiannol De Cymru (SWIC), yn gweithio gyda diwydiant i ddatblygu technolegau gwyrdd ar gyfer ein dyfodol.

DEUNYDDIAU ADEILADU CYNALIADWY

Mae llawer o weithgarwch y ddynol ryw yn effeithio'n negyddol ar yr amgylchedd rydyn ni’n byw ynddo.  Nid yw adeiladu, gyda deunyddiau fel dur a choncrit, yn eithriad. 

Mae ein Canolfan Profi Deunyddiau (AMTeC) yn archwilio deunyddiau adeiladu cynaliadwy newydd sy'n  defnyddio agregau wedi'u hailgylchu i gymryd lle sment neu grewyr gwastraff diwydiannol ar gyfer rhwymyddion geopolymer i’w defnyddio mewn seilwaith peirianneg sifil.  Mae AMTeC yn gweithio gyda phartneriaid rhyngwladol i'w helpu i fynd i'r afael â heriau byd-eang yn y maes adeiladu drwy ddefnyddio deunyddiau a thechnolegau sydd ar gael yn lleol.

BIOAMRYWIAETH AC ECOSYSTEMAU

Rydym yn ymchwilio i’r berthynas rhwng rhywogaethau, poblogaethau a chymunedau a’r hyn sy’n gyrru newidiadau anthropogenig mewn bioamrywiaeth, ecosystemau, ac i ddarpariaeth nwyddau a gwasanaethau cyd-fuddiol.

Mae ein canlyniadau yn llywio opsiynau, prosesau a pholisïau cadwraeth ac adfer sy'n gwrthbwyso effeithiau gweithgareddau anthropig.  Mae ein tîm Ecoleg Bywyd Gwyllt yn cynnal ac yn cefnogi ymchwil maes yn yr Azores, Costa Rica, Honduras, Indonesia, Iwerddon, Mecsico, Pacistan, Ynysoedd y Philipinos, De Affrica a'r DU.  Mae gan ein tîm ymchwil Daearyddiaeth ddiddordebau yn y newid yn yr hinsawdd a rheoli'r amgylchedd yn gynaliadwy.

Bu cynnydd sylweddol yn faint o’r ymchwil a wneir yn PDC sy'n arwain y byd yn ôl canlyniadau diweddaraf y Fframwaith Rhagoriaeth Ymchwil (REF 2021). Bu cynnydd o 49% mewn ymchwil sy'n arwain y byd (wedi'i gategoreiddio fel 4*) yn PDC ers y REF diwethaf yn 2014.

Mae PDC bellach yn bedwerydd yng Nghymru am effaith (i fyny o'r wythfed yn 2014, yn seiliedig ar 4* / 3*) gydag 81% o effaith ymchwil PDC yn cael ei hystyried yn un sy'n arwain y byd neu'n rhagorol yn rhyngwladol (4* / 3*). Mae gan bron dau o bob tri ymchwilydd  PDC a gyflwynwyd i REF 2021 ymchwil sydd wedi'i chategoreiddio fel ymchwil sy'n arwain y byd neu'n rhagorol yn rhyngwladol (4* neu 3*).

Ein cyfleusterau

Mae lle i gredu bod y Cyfleusterau Cemeg/Dadansoddi lawn cystal â'r rhai sydd ar gael mewn diwydiant. Mae myfyrwyr yn gwneud defnydd llawn o'r labordai yn ystod eu hastudiaethau ac yn cael profiad ymarferol gan ddefnyddio'r offer dadansoddol helaeth.

Wedi'u hadeiladu i'r safonau diogelwch diweddaraf, mae ein labordai'n cynnwys labordy Cemeg Organig pwrpasol, labordy Cemeg Anorganig/Ffisegol cyfunol, dau labordy offer cyffredinol, labordy ymchwil penodol i fyfyrwyr, a dau labordy arbenigol ar gyfer perfformio sbectrometreg cyseiniant magnetig niwclear (NMR) a microsgopeg sganio electronau (SEM).

Mae ein cyfleusterau peirianneg pwrpasol yn cynnwys Canolfan Awyrofod, sydd â’i hawyrennau ei hun, cyfres o gyfleusterau hyfforddi ymarferol wedi’u cymeradwyo gan y diwydiant awyrofod, a labordai electroneg wedi'u hategu gan dechnolegau Renesas sy'n arwain y byd. Rydym wedi diweddaru ein cyfleusterau'n barhaus, fel bod gan fyfyrwyr fynediad at yr offer a'r feddalwedd diweddaraf o safon diwydiant.

Mae'r Ganolfan Hydrogen yn ganolbwynt ar gyfer ymchwil, datblygu ac arddangos technoleg ynni hydrogen newydd yng Nghymru.

Gan adeiladu ar ymchwil sefydledig y Brifysgol i ynni hydrogen drwy Ganolfan Ymchwil Amgylchedd Cynaliadwy (SERC), mae'r Ganolfan Hydrogen ym Mharc Ynni Baglan ym Mhort Talbot, yn darparu llwyfan ar gyfer datblygiadau arbrofol o ran cynhyrchu hydrogen adnewyddadwy a storio ynni hydrogen newydd. Mae'r ganolfan yn galluogi ymchwil a datblygu pellach ar gerbydau hydrogen, cymwysiadau celloedd tanwydd a systemau ynni hydrogen cyffredinol. Mae’r Ganolfan yn ganolbwynt cyfres o brosiectau cydweithredol rhwng Prifysgol De Cymru a phartneriaid academaidd a diwydiannol eraill.

Mae'r Ganolfan Treulio Anaerobig (TA) ar Gampws Glyn-taf yn Nhrefforest yn cynnal gwaith ymchwil a datblygu wedi'i dargedu mewn cydweithrediad â diwydiant i wella effeithlonrwydd prosesau treulio anaerobig ac i ddatblygu cynhyrchion a phrosesau arloesol yn y sector treulio anaerobig a biotechnoleg diwydiannol.

Mae gan y Ganolfan TA offer a chyfleusterau o'r radd flaenaf ac mae'n un o'r labordai sydd â'r offer gorau yn y wlad o blith y rhai sy'n ffocysu’n llwyr ar ddatblygu prosesau anaerobig gwell ac arloesol a hybu defnydd effeithlon o allbynnau'r broses. Mae hyn, ynghyd â dros ddeugain mlynedd o arbenigedd ymchwil a datblygu, a gwybodaeth gadarn am y diwydiant, yn golygu bod y Ganolfan mewn sefyllfa dda i gefnogi anghenion y diwydiant treulio anaerobig a bio-nwy, diwydiant sy’n prysur dyfu.

Ein partneriaethau

Green energy

Yfory Gwyrddach

Mae arbenigwyr PDC yn gweithio gyda TATA Steel i wneud eu prosesau'n wyrddach ac yn rhatach.

Yn cwmpasu meysydd cynaliadwyedd, datgarboneiddio, cipio carbon a gwyddor data, mae llu o brosiectau ymchwil a diwydiannol yn sefydlu prosesau a fydd yn helpu i gyfyngu ar allyriadau a gwella effeithlonrwydd.

Mae TATA Steel yn gweithio fel partner diwydiannol ar amrywiaeth o brosiectau ymchwil gwerth miliynau o bunnoedd, gan gynnwys Canolfan Adnoddau Amgylchedd Cynaliadwy PDC (SERC), FLEXIS (Systemau Ynni Integredig Hyblyg) a RICE (Lleihau Allyriadau Carbon Diwydiannol).

Mae un o’r prosiectau hyn wedi bod yn ymchwilio i ddatgarboneiddio'r broses o gynhyrchu dur, drwy ddisodli golosg gan hydrogen fel yr asiant lleihau ar gyfer mwyn haearn. Gallai datblygu cynllun pellgyrhaeddol helpu i leihau allyriadau CO2 y cwmni  dros y 25-30 mlynedd nesaf.

Mae SERC a TATA Steel hefyd wedi ffurfio Clwstwr Diwydiannol De Cymru. Bellach yn cynnwys 46 o bartneriaid diwydiannol, mae wedi sicrhau cyllid gan y llywodraeth i ddatblygu map ffordd datgarboneiddio diwydiannol rhanbarthol ac i gychwyn prosiectau lleihau carbon yn Tata Steel, Purfa Valero, gwaith Tarmac Cement, a gorsaf bŵer RWE ym Mhenfro. 

"Mae'r gefnogaeth a gawn gan TATA yn ardderchog. Mae'r cyllid a'r cydweithio ar gyfer yr 16 o ysgoloriaethau PhD a’r prosiectau ymchwil a datblygu mwyaf wedi arwain at berthynas waith agos sy'n creu allbynnau academaidd cryf ac arddangoswyr diwydiannol. Mae gweithio gyda'n gilydd fel hyn wedi ein galluogi i nodi sut y gall ein hymchwil helpu TATA gyda heriau pwysig datgarboneiddio, a darparu atebion ar gyfer dyfodol cynhyrchu dur CO2 Hynod Isel  yng Nghymru a'r DU."

Yr Athro Alan Guwy

Cyfarwyddwr Canolfan Adnoddau'r Amgylchedd Cynaliadwy, PDC

"Dros y pum mlynedd diwethaf rydym wedi datblygu ein gwaith gyda Phrifysgol De Cymru ac mae gennym nifer o brosiectau PhD ac ymchwil gweithredol ar y gweill. I ddechrau, roeddem yn awyddus i weithio gydag arbenigwyr mewn hydrogen, ond mae hynny bellach wedi symud ymlaen i gydweithio ar ystod ehangach o feysydd prosiect yng Nghanolfan Adnoddau'r Amgylchedd Cynaliadwy yn y Brifysgol, yn ogystal â gydag arbenigwyr mewn gwyddor data.

"Mae'r Brifysgol hefyd wedi ein helpu i ehangu ein rhwydwaith o gysylltiadau, sydd eisoes wedi ein gweld yn gweithio gyda chyflenwyr newydd ac yn defnyddio offer newydd yn ein diwydiant sy'n ein helpu i wella ein ffyrdd o weithio."

Dr Gareth Lloyd

Rheolwr Peirianneg Proses, TATA Steel

 

hydro-quebec-2020-187-64I8453 (002) - cropped.jpg

Datblygu tanwyddau cynaliadwy

Mae technoleg storio hydrogen newydd gam yn nes diolch i waith rhwng PDC a Chanolfan Ragoriaeth Hydro-Québec mewn Trydaneiddio Trafnidiaeth a Storio Ynni (CETEES).

Mae technoleg storio hydrogen â phatent, sy'n deillio o ymchwil PDC, wedi'i throsglwyddo i Hydro-Québec, i alluogi ei masnacheiddio fel rhan o ymdrechion parhaus i ddatgarboneiddio diwydiant a darparu ffynonellau ynni amgen a glanach.

Mae gan y dechnoleg hon sawl mantais allweddol dros yr opsiynau storio hydrogen presennol, gan gynnwys:

  • Mwy o gapasiti storio
  • Pwyso llai ar gyfer yr un capasiti storio
  • Mwy o ddiogelwch yn gysylltiedig â phwysau is mewn tanciau
  • Costau gweithgynhyrchu is
  • Gofynion seilwaith symlach
  • Dim angen cam hylifiad, gan greu arbedion mewn trafnidiaeth ar raddfa fawr

Gellid defnyddio’r dechnoleg storio ynni newydd hon mewn nifer fawr o ffyrdd, gan gynnwys cludo symiau mawr o hydrogen yn ddiogel, neu allu cael cronfeydd o gerbydau sy'n cael eu pweru gan hydrogen ac sy'n gallu dal mwy o hydrogen mewn llai o le, gan wneud hydrogen yn fwy hyfyw ar gyfer amrywiaeth o fathau o gerbydau tra'n gostwng y gost yn sylweddol.

"Mae hydrogen yn cael ei ystyried yn allwedd bwysig i alluogi datgarboneiddio sawl sector o'r economi na ellir eu trydaneiddio'n hawdd. Fodd bynnag, mae angen goresgyn sawl her er mwyn dod ag ef i'r farchnad dorfol, gyda’r mater o’i storio yn un o’r heriau mwyaf. Felly, mae’n gyffrous iawn gallu gweithio gyda Phrifysgol De Cymru i fynd i'r afael ag un o'r heriau mawr hyn."

Jean Matte

Uwch Gyfarwyddwr canolfan ymchwil Hydro-Québec (CRHQ)

"Mae Canolfan Ymchwil yr Amgylchedd Cynaliadwy yn PDC a chydweithwyr sy'n gweithio ym maes Cemeg wedi bod yn gweithio i ddatblygu technoleg hydrogen ers blynyddoedd lawer. Maent wedi meithrin arbenigedd sylweddol yn y maes hwn drwy weithio gyda'n partneriaid rhyngwladol, gan gynnwys Hydro-Québec. Mae cefnogi amgylchedd cynaliadwy yn rhywbeth rydym yn gweithio tuag ato'n barhaus fel rhan o ymdrechion ehangach i ddatgarboneiddio sectorau fel diwydiant a thrafnidiaeth, i wella ansawdd aer a chyfyngu ar effeithiau iechyd hirdymor."

Yr Athro Paul Harrison

Dirprwy Is-Ganghellor Arloesedd ac Ymgysylltu, PDC

 

South Wales Industrial Cluster map Welsh

Datgarboneiddio diwydiant yn Ne Cymru

PDC yw arweinydd academaidd Clwstwr Diwydiannol De Cymru (SWIC), consortiwm sy'n datblygu cynllun ar gyfer datgarboneiddio diwydiant yn rhanbarth De Cymru.

Mae SWIC yn cynnwys rhai o sefydliadau diwydiant, ynni, seilwaith, cyfreithiol, academaidd a pheirianneg mwyaf blaenllaw Cymru. Gyda'i gilydd, mae'r busnesau hyn yn cyflogi dros 100,000 o bobl ac maent wedi ymrwymo i greu economi ddi-garbon net yng Nghymru sy'n cefnogi swyddi a chymunedau cynaliadwy. Nod SWIC yw dod yn Glwstwr Diwydiannol cynaliadwy, arweiniol yn rhyngwladol, a all helpu i ddiwallu anghenion cymdeithasol, economaidd ac ynni De Cymru hyd at 2050 ac wedi hynny.

Bydd y Clwstwr hefyd yn archwilio datgarboneiddio diwydiant trwm ac yn nodi sut y gall yr adnoddau sydd ar gael yn Ne Cymru a'r seilwaith nwy a thrydan presennol helpu diwydiant trwm i gyrraedd sero-net, a hefyd datgarboneiddio prosesau gwresogi cartrefi.

"Rydym yn falch iawn o fod yn rhan o'r prosiect a chynnig ein harbenigedd mewn datgarboneiddio a thechnoleg hydrogen fel aelod o'r Consortiwm.

"Gan weithio'n agos gyda phartneriaid yn y diwydiant, byddwn yn helpu i ddatblygu'r dulliau technegol mwyaf effeithlon ac yn cefnogi hyn gydag ymchwil a datblygiadau perthnasol, yn ogystal â chydlynu'r gwaith o ddatblygu sgiliau a hyfforddiant i gefnogi diwydiannau De Cymru i gyflawni'r nod sero-net."
Jon Maddy
Cyfarwyddwr y Ganolfan Hydrogen, PDC

"Y DU oedd y wlad gyntaf yn y byd i ddeddfu y bydd yn dod yn garbon Net Sero erbyn 2050, a De Cymru yw'r ail allyrrydd diwydiannol mwyaf o garbon deuocsid yn y DU.

"Mae'n bryd cynyddu ein hymdrechion i fynd i'r afael â datgarboneiddio a nodi'r agweddau ymarferol sy'n gysylltiedig â chreu, adfywio a chynnal arferion diwydiannol fydd yn wirioneddol yn helpu i ddiogelu ein dyfodol."
Dr Chris Williams
Pennaeth Datgarboneiddio Diwydiannol, Diwydiant Cymru