Mae Mis Hanes LHDTC+ yn ddigwyddiad blynyddol mis o hyd sy’n dathlu hanes lesbiaidd, hoyw, deurywiol, traws ac anneuaidd, gan gynnwys hanes hawliau LHDTC+ a mudiadau hawliau sifil cysylltiedig.

Yn y DU fe'i dethlir ym mis Chwefror bob blwyddyn, i gyd-fynd â diddymu Cymal 28 yn 2003. 

Cychwynnwyd Mis Hanes LHDTC+ yn y DU gan Schools Out UK ym mis Chwefror 2005. Bwriad y digwyddiad yw codi ymwybyddiaeth am, a gwelededd, bywydau, hanesion a phrofiadau pobl LHDTC+  a mynd i'r afael â rhagfarn.

Digwyddiadau

‘Rhyw, Rhywioldeb a Ffydd: Ugain Mlynedd yn Ddiweddarach’

Dydd Iau 25 Ionawr
1:00yp – 2:00yp

‘Rhyw, Rhywioldeb a Ffydd: Ugain Mlynedd yn Ddiweddarach’

Dydd Iau 8 Chwefror
1:00yp – 2:00yp

‘Rhyw, Rhywioldeb a Ffydd: Ugain Mlynedd yn Ddiweddarach’

Dydd Iau 8 Chwefror
1:00yp – 2:00yp

Beth mae Mis Hanes LHDTC+ yn ei olygu i fi

Dave Sinclair.jpg

David Sinclair, Cynorthwy-ydd Parth Cyngor

Mae Mis Hanes LHDTC+ yn ddigwyddiad calendr pwysig gan ei fod yn gyfle i ganolbwyntio ar y  cyfraniad pwysig rydyn ni wedi'i wneud drwy gydol hanes.

Mae hefyd yn gyfle i roi'r ymgyrch barhaus dros gydraddoldeb yn ei chyd-destun. Roedd ffigurau hanesyddol fel Marsha P Johnson yn arloeswyr croestoriadedd – sef cydnabod y cysylltiad rhwng gwahanol feysydd o anghydraddoldeb megis hil, cyfeiriadedd rhywiol a dosbarth. Rydyn ni’n dal i ddysgu'r gwersi hynny ac mae llawer i'w wneud o hyd.

Precious O’Driscoll

Precious O'Driscoll, Darlithydd - Nyrsio Iechyd Cyhoeddus Cymunedol Arbenigol (Hi/Hi)

Mae gan Fis Hanes LHDTC+ arwyddocâd arbennig i mi fel menyw ddeurywiol mewn perthynas syth. Mae'n darparu lle arbennig i ddathlu a chofleidio agwedd ar fy hunaniaeth sy'n aml yn mynd heb ei weld.

Oherwydd fy mhartneriaeth heterorywiol, mae tybiaethau cymdeithasol yn rhoi'r fraint i mi o beidio â gorfod rhannu, cyfiawnhau neu hyd yn oed amddiffyn fy nghwiardeb yn ddyddiol. Fodd bynnag, mae'r mis hwn yn caniatáu imi gydnabod ac anrhydeddu sbectrwm fy hunaniaeth yn llawn. Mae'n amser i fyfyrio ar frwydrau a buddugoliaethau'r gymuned LHDTC+, gan feithrin ymdeimlad o undod a chydymdeimlad. Drwy gymryd rhan ym Mis Hanes LHDTC+, rwy'n cyfrannu at naratif ehangach o gynwysoldeb a chydnabyddiaeth, gan bwysleisio bod cyfeiriadeddau rhywiol amrywiol yn bodoli o fewn pob cefndir. Mae'r dathliad hwn yn mynd y tu hwnt i ragdybiaethau, gan feithrin gwelededd a derbyniad, gan greu byd lle mae pob agwedd ar fy hunaniaeth yn cael mwy na chydnabyddiaeth yn unig, ond yn cael eu dathlu hefyd.

Ray Vincent

Ray Vincent, Aelod o Dîm Caplaniaeth PDC a Chadeirydd SPECTRUM (Fe/Ef)

Mae Mis Hanes LHDTC+ yn fy nghyffwrdd i’n bersonol mewn o leiaf tair ffordd. Yn gyntaf, a minnau yn fy 80au, rwy'n ei ystyried yn gyfle i ddathlu'r cynnydd anhygoel sydd wedi'i wneud yn ystod fy oes, ...

... ac i dalu teyrnged i'r bobl ddewr sydd wedi helpu i wireddu’r cynnydd hwnnw – sylfaenwyr sefydliadau fel yr Ymgyrch dros Gydraddoldeb Cyfunrywiol, y Mudiad Cristnogol Lesbiaidd a Hoyw, Stonewall ac eraill, a phobl fel Peter Tatchell sydd wedi ymgyrchu dros gymunedau ymylol am 50 mlynedd ar gost bersonol fawr.

Yn ail, fel gweinidog Cristnogol, rwy’n ymwybodol iawn bod crefydd yn cael ei defnyddio gan lawer i gyfiawnhau’r gwahaniaethu y mae pobl LHDT+ yn ei ddioddef. Mae'r mis hwn yn gyfle i leisio fy nghred mai gan Dduw y daw pob gwir fynegiant o gariad.

Yn drydydd, rwyf wedi dod yn ffrindiau'n ddiweddar gyda phobl yn Affrica y mae eu bywydau yn llythrennol o dan fygythiad oherwydd eu rhywioldeb neu eu hunaniaeth rhywedd. Mae pethau'n dal yn anodd i lawer o bobl yma yn y DU, ond yn  y gymuned brifysgol amlwladol hon mae gennym gyfle i fod yn gefn i bobl sy'n dod o rannau o'r byd lle mae pethau'n llawer gwaeth, neu eu herio pan fo angen.

Roedd yr holl themâu hyn wedi'u hymgorffori yn yr Archesgob Desmond Tutu, fu farw ychydig wythnosau'n ôl. Roedd yn arwr yn y frwydr yn erbyn apartheid ac yn bensaer y 'genedl enfys' newydd, wrth gwrs, ond roedd yn angerddol wrth amddiffyn rhyddid a gwerth pobl LHDTC+ hefyd, a hynny ar adeg pan nad oedd llawer yn gwneud hynny yn Affrica. I fi, bydd y mis hwn yn ddathliad ohono fe, a bydd hefyd yn fy herio i i barhau â'r frwydr, yn fy ffordd fach fy hun.

Vaughan Rees_small.jpg

Vaughan Rees, Cyfarwyddwr Gwasanaethau Caplaniaeth

Rwy'n cyfaddef fy mod i weithiau’n teimlo ychydig yn drist ac yn rhwystredig pan fo pobl yn amau agwedd y Gaplaniaeth tuag at faterion LHDTC+.

O ystyried rhai o'r pethau sy'n cael eu dweud gan rai Cristnogion dyw hi ddim yn syndod, mewn ffordd, ac felly mae'n debyg bod angen i fi dderbyn hyn a gwrthweithio’r argraff negyddol drwy fy ymddygiad i fel person a'r math o wasanaeth a gynigiwn fel Caplaniaeth.

Nid rhywbeth a ddysgais drwy ddiwinyddiaeth neu fel damcaniaeth wleidyddol yw bod yn agored i bobl eraill a derbyn eu hunaniaeth. Bu'n rhan erioed o fy mherthynas â Duw, a fy ffyddlondeb iddo, ers fy mhlentyndod yn Ninas Noddfa, capel Bedyddwyr fy nghartref yn Abertawe. Rwy’n agored ac yn derbyn pobl oherwydd fy ffydd ac nid er ei gwaethaf. Dywedodd Desmond Tutu, 'Byddwn yn gwrthod mynd i nefoedd homoffobig'. Yn fy marn i, nid nefoedd mohoni os yw'n homoffobig.

Mae gennyf weledigaeth y byddwn un diwrnod yn byw mewn byd lle bydd gwahanol fynegiannau o rywioldeb dynol cariadus yn cael ei ddathlu, a fy ngobaith hyderus yw y bydd yr Eglwys gyfan yn dal i fyny ac yn ymuno yn y dathlu.

Martha Rogers_small.jpg

Martha Rogers, Swyddog Marchnata Gweithredol (Hi/Hi)

Fel milenial cwîar, mae llawer o adegau diffiniol o hanes LHDTC+ nad oes gen i brofiad byw ohonyn nhw. Dydw i ddim yn cofio dechrau’r mudiad hawliau hoyw, ...

... y mae llawer yn ystyried iddo ddechrau gyda Gwrthgodiad Stonewall.

Wnes i ddim profi trawma colli ffrindiau drwy’r argyfwng AIDS. Doeddwn i ddim yma i gymryd rhan ym mharêd swyddogol cyntaf Pride ar ddechrau’r 70au.

Fel cymuned, mae gennym orffennol lliwgar a phoenus. Mae Mis Hanes LHDTC+ yn bwysig i fi oherwydd er bod llawer o adegau yn ein hanes nad ydw i wedi byw drwyddyn nhw, maen nhw wedi diffinio ble'r ydyn ni heddiw. Yn ystod fy oes, rydyn ni wedi symud o gyfnod lle roedd bod yn hoyw yn rhywbeth oedd wedi ei wahardd rhag cael ei drafod mewn ysgolion ac oedd yn gallu cael ei ystyried fel salwch meddwl, i gyfnod pan fo gennym hawliau priodi a mabwysiadu cyfartal a lle cawn  ein dathlu mewn gorymdeithiau Pride ledled y byd.

Mae arloeswyr LHDTC+ wedi fy ngalluogi i fyw bywyd llawer mwy breintiedig nag yr oedden nhw’n gallu ei wneud, ond dyw’r frwydr ddim ar ben eto. Wrth i ni ymgyrchu i wahardd therapi trosi yn y DU, i roi terfyn ar droseddau casineb sydd wedi cynyddu dros y flwyddyn ddiwethaf, ac ymladd dros hawliau'r bobl fwyaf ymylol yn ein cymuned, dylem gydnabod bod y sylfeini wedi'u gosod gan y rhai a ddaeth o’n blaen.  

Bu cynifer o ddigwyddiadau pwysig yn llinell amser hanes LHDTC+ fu’n dyngedfennol ar gyfer mwy o gydraddoldeb a rhyddid. Rwy'n dathlu Mis Hanes LHDTC+ oherwydd fy mod i wir yn credu y bydd dysgu o'r digwyddiadau hyn o’r gorffennol yn ein helpu i greu byd mwy cynhwysol a goddefgar ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.

Jamie Evans, Wellbeing Support Officer (students)

Jamie Evans, Swyddog Cymorth Lles (myfyrwyr)

Rhywbeth i’n hatgoffa yw Mis Hanes LHDTC+. Mae'n ddathliad o'n holl gyflawniadau, er gwaethaf pob adfyd. Mae'n gyfle i gofio nad ydyn ni i gyd, ledled y byd, yn rhannu'r un rhyddid.

Mae'n gyfle i werthfawrogi'r rhai a ddaeth o’n blaen a pharatoi'r ffordd i gael ein derbyn gyda geiriau a gweithredoedd. Ac yn olaf, mae'n foment i ddangos parch, yn wylaidd, at yr eneidiau di-rif a gollwyd ar hyd y ffordd.

Drwy ddathlu Mis Hanes LHDTC+, a thrwy fyw’n ddilys fel ni ein hunain, rydyn ni hefyd yn goleuo'r ffordd i'r rhai a ddaw ar ein hôl. Efallai y bydd pobl yn meddwl bod y gwaith wedi ei gyflawni eisoes, ein bod yn mwynhau'r un hawliau a rhyddid â phawb arall. Ond rydyn ni’n gwybod nad yw hyn yn wir, pan fo pobl yn cael eu harestio, eu cam-drin, a gwaeth, yn fyd-eang am y drosedd syml o fod yn nhw eu hunain.

Rydyn ni’n falch o gyhoeddi pwy ydyn ni bob mis Chwefror i'n hatgoffa o hyn, ac i ddangos nad ydyn ni’n mynd i ddiflannu. A hyd yn oed pan fydd y gwaith i gyd wedi’i wneud, pryd bynnag y bydd hynny, bydd rhywun bob amser angen gwybod ei bod yn iawn bod yn nhw. Bydd angen dybryd am oleuni bob amser i'w harwain ar eu llwybr.  

Adam Williams_small.jpg

Adam Williams – Cyn-fyfyriwr, Seicoleg gyda Throseddeg

Mae gan Fis Hanes LHDTC+ arwyddocâd dwfn i mi, gan wasanaethu fel platfform hanfodol y mae craidd ein hunaniaethau yn uniaethu ag ef. Mae'n fis sy'n ymroddedig i ddatod yr edeifion llawn hanes a wehyddwyd gan unigolion LHDTC+, gan gynnig taith fyfyriol sy'n ein galluogi i weld ein hunain yn cael ein hadlewyrchu yn naratifau'r gorffennol.

Mae hefyd yn ein gorfodi i feddwl am y rhai sy'n dal i fod heb hawliau ac amddiffyniad sylfaenol. Mae'n tynnu sylw at y gwahaniaethau byd-eang, gan bwysleisio, er gwaethaf cynnydd, bod llawer yn dioddef rhagfarn a pherygl yn syml am fod yn nhw eu hunain. Mae'n alwad i weithredu, gan ein hannog i weithio gyda'n gilydd i greu byd lle gall pob unigolyn, waeth beth yw eu cyfeiriadedd rhywiol neu eu hunaniaeth rhywedd, fyw heb ofni erledigaeth.

Ryan Mather_small.jpg

Ryan Mather, Myfyriwr - Hyfforddi a Datblygu Pêl-droed Cymunedol (Fe/Ef)

Mae mis hanes LHDTC+ yn golygu llawer i fi oherwydd, gan fy mod i’n agored hoyw fy hun, mae'n gymuned yr wyf yn dod ohoni ac mae edrych yn ôl ar hanes a dathlu'r pethau anhygoel y mae pobl wedi'u gwneud i helpu i wthio dros newid yn ysbrydoledig iawn.

Rydym wedi dod mor bell yn edrych yn ôl ar hanes ond mae angen gwneud cymaint mwy. Mae hefyd yn codi cymaint o welededd ac ymwybyddiaeth o sut beth yw bod yn rhan o’r gymuned LHDTC+ a’r materion allweddol yr ydym yn eu hwynebu.

Er mwyn parhau i wthio am newid, mae rhaid i ni addysgu eraill a chodi ymwybyddiaeth am y pwnc hwn. Rwy'n ddyn hoyw balch iawn a fydd yn parhau i ymgyrchu a gwthio am newid yn y gymdeithas sydd ohoni. Fi yw Sylfaenydd Proud Terriers, grŵp cefnogwyr LHDTC+ ar gyfer Huddersfield Town AFC. Fodd bynnag, dros y deuddeg mis diwethaf, mae Proud Terriers wedi dod yn fwy o ymgyrch dros newid yn hytrach na grŵp. Rwyf am barhau i wneud gwahaniaeth a gwthio am newid, a dyma oedd y peth gorau i'w wneud i symud ymlaen.

Emma Kwaya-James Blank

Emma Kwaya-James - Rheolwr Cydraddoldeb, Amrywiaeth a Chynhwysiant (Hi/Hi)

Mae mis LHDTC+ yn bwysig i fi’n bersonol fel adeg i ddathlu ac i gofio. Dathlu amrywiaeth croestoriadol gwych ein cymuned LHDTC+, cofio'r rhai sydd wedi colli eu bywydau, a thynnu sylw at y frwydr, yr erledigaeth a’r gormes parhaus a wynebir gan aelodau o'n cymuned LDHTC+ yn fyd-eang, yn genedlaethol ac yn lleol, a'n colled ein hunain fel teulu.

Rydyn ni’n cofio am farwolaeth anhymig Gustave Nana Ngongang a adwaenid yn aml fel Joel Nana, marwolaeth sy’n dal heb ei hesbonio. Bu farw Joel yn 2015 wrth ymweld â man yr oedd yn ei ystyried yn gartref iddo, Cameroon, yng Ngorllewin Affrica. Roedd Joel yn ddyn hoyw agored balch oedd yn eiriolwr hawliau dynol LHDTC+ blaenllaw yn Affrica ac yn actifydd HIV/AIDS, ond roedd hefyd, yn bwysicaf oll i ni, yn frawd, ewythr, partner, cyfaill a thad.

Fel prifysgol, mae gweithgarwch LHDTC+ wedi bod wrth wraidd  ein hagenda cydraddoldeb,  amrywiaeth a chynhwysiant, gyda  PDC yn safle rhif 24 ym Mynegai Stonewall 2020 a'r Cyflogwr Traws gorau. Yn anffodus, oherwydd y pandemig, ni wnaeth PDC  gyflwyniad i'r mynegai yn 2021. Ar hyn o bryd mae'r Brifysgol yn gweithio i ddatblygu ei Chanllawiau Traws ymhellach i gydweithwyr a Pholisi Newid Enwau i fyfyrwyr. Ochr yn ochr â hyn, y gobaith yw buddsoddi mewn sesiynau codi ymwybyddiaeth Traws parhaus ar gyfer cydweithwyr a myfyrwyr. Yn rhan o'n hymrwymiad i ddatblygu Cynllun Lles y Brifysgol gyfan, byddwn yn datblygu ac yn treialu system i adrodd yn gyfrinachol am wahaniaethu, yn rhan o'n polisi o beidio â goddef bwlio, aflonyddu a gwahaniaethu.

Os ydych chi’n fyfyriwr neu’n gydweithiwr yn PDC, ac yn dymuno rhannu’r hyn mae Mis Hanes LHDTC+ yn ei olygu i chi, e-bostiwch eich cyfraniadau i [email protected]  

Darllen a rhestrau chwarae amrywiol pellach

Mae gan Wasanaeth Llyfrgell Prifysgol De Cymru nifer o restrau darllen a chwarae LHDTC+ amrywiol.