Sut i wneud eich siopa ar-lein yn fwy cyfeillgar i’r amgylchedd

Online shopping

Gan Stuart Milligan, Rheolwr Academaidd Caffael, Logisteg a Rheolaeth Cadwyn Gyflenwi, Prifysgol De Cymru, a Baris Yalabik, Uwch Ddarlithydd mewn Gweithrediadau a Rheoli Cyflenwadau, Prifysgol Caerfaddon.  


Mae siopa ar-lein yn parhau i dyfu ar raddfa anhygoel. Yn 2018, gwerth marchnad diwydiant manwerthu’r DU oedd £381 biliwn, gyda gwerthiannau ar-lein yn cynrychioli yn agos at un rhan o bump, sef £12.3 biliwn o eitemau bwyd a diod a £58.8 biliwn o eitemau heblaw bwyd a brynwyd ar-lein.

Yn debyg i’r rhan fwyaf o weithgareddau dynol, mae’r ymddygiad hwn yn cael effaith sylweddol ar yr amgylchedd. Mae siopa ar-lein yn defnyddio tunelli o ddeunydd pacio (mae’r diwydiant manwerthu yn y DU yn defnyddio 59 biliwn darn o blastig bob blwyddyn), a nifer enfawr o ddanfoniadau dyddiol ar y ffyrdd sy’n llygru’r aer.

Er gwaethaf hynny, mae yna ffyrdd y gall manwerthwyr a defnyddwyr ddefnyddio danfoniadau cartref i leihau effeithiau amgylcheddol ein harferion siopa.

Ar hyn o bryd, yr enwau mawr sy’n dominyddu siopa bwyd a diod ar-lein yn y DU, sef Tesco (42.8% cyfran o'r farchnad), Asda (18.41%), Ocado (16.16%) a Sainsbury’s (14.09%). Mae gan y sefydliadau mawr hyn ddigon o adnoddau i fuddsoddi mewn cerbydau glanaf, di-allyriadau (trydan, yn bennaf) ar gyfer eu gwasanaethau danfoniadau cartref.

Mae'r teithiau y mae’r cerbydau hyn yn eu gwneud i gartrefi cwsmeriaid yn debygol o greu ôl troed carbon llawer llai na phe bai’r cwsmeriaid hynny’n gyrru i’r archfarchnad eu hunain. Mae dosbarthu i nifer o gwsmeriaid yn ystod taith hefyd yn lleihau cyfanswm y teithiau sydd eu hangen yn sylweddol.

Mae’r un peth yn wir am yr ystod eang o slotiau dosbarthu y mae manwerthwyr yn eu cynnig, ynghyd â’r nifer cynyddol o gwsmeriaid wrth i boblogrwydd danfoniadau cartref gynyddu. Mae’r holl ffactorau hyn yn galluogi manwerthwyr i wneud y gorau o lwybrau cludo a lleihau eu heffaith amgylcheddol.

Fodd bynnag, ar gyfer danfoniadau cartref heblaw bwyd, yn aml nid yw'r cam dosbarthu olaf i'r cwsmer yn cael ei reoli’n uniongyrchol gan y manwerthwyr, yn hytrach caiff ei roi ar gontract i negeswyr annibynnol. Mae natur tameidiog darpariaeth gwasanaeth ‘y filltir olaf’ yn golygu ei bod yn llai tebygol y bydd yr un buddsoddiad mewn cerbydau allyriadau isel. Yn wir, mae llawer o negeswyr yn hunangyflogedig ac yn defnyddio eu cerbydau personol i ddosbarthu parseli.

Yn ogystal, mae angen i ddanfoniadau cartref heblaw bwyd gael eu pacio’n unigol a’u diogelu gan becynnu ychwanegol i atal difrod wrth gludo.

Danfon heb oedi

Tuedd arall sy’n cael effaith fawr ar yr amgylchedd yw cynnig danfoniadau’r diwrnod canlynol (a hyd yn oed danfoniadau ar yr un diwrnod). Ar gyfer eitemau heblaw bwyd, mae hyn yn golygu sicrhau bod stoc ar gael bob amser – sy’n galw am fwy o le i’w gadw a mwy o egni i’w storio a’i symud. O safbwynt bwyd ffres, mae cynnig argaeledd parhaus yn arwain at lefelau uwch o wastraff bwyd.

Yn ogystal, er mwyn diwallu gofynion dosbarthu mor gyflym, mae angen cerbydau ychwanegol i sicrhau danfoniadau cyflym - yn aml mewn cerbydau sydd wedi’u llwytho’n rhannol yn unig.

Pwynt arall i’w ystyried yw nad yw danfoniadau ar-lein o reidrwydd yn disodli ein teithiau ein hunain i siopau, gan arwain at ôl troed carbon net cynyddol. Ac mae ymchwil yn dangos bod mwy o lawer o bryniannau ar-lein yn cael eu dychwelyd na phryniannau o siopau, gan arwain at lefelau uwch o wastraff a mwy o gludiant.

Er gwaethaf yr uchod, mae dewisiadau y gall defnyddwyr eu gwneud i leihau’r effaith gaiff eu penderfyniadau siopa ar yr amgylchedd.

Opsiynau mwy gwyrdd

Pan fydd pellter byr yn unig (llai na 3km) yn bodoli rhwng y siopwr a’r manwerthwr, mae ymweld â’r siop yn fwy cyfeillgar i’r amgylchedd. Dim ond pan fydd angen danfoniadau pellach y daw dosbarthu ar-lein yn opsiwn mwy gwyrdd.

Lle y bo’n bosibl, dylai cwsmeriaid sydd eisiau elwa o brofiad siopa ar-lein ddewis yr opsiwn ‘clicio a chasglu’ er mwyn lleihau’r gofynion logistaidd ar y cyflenwr.

Mae blychau clo, lle mae’r cwsmer yn casglu ei eitemau o flwch diogel, yn gyfaddawd da rhwng cynyddu cyfleustod a lleihau’r effaith ar yr amgylchedd. Menter filltir olaf werdd arall yw cyfrannu torfol, lle mae aelodau’r cyhoedd yn dosbarthu pecynnau fel rhan o deithiau sydd wedi’u cynllunio’n barod, am ffi fach.

O safbwynt pacio, mae mwy a mwy o fanwerthwyr bellach yn cynnwys opsiynau di-fag neu ddewisiadau yn lle bagiau plastig. Dylai defnyddwyr sydd eisiau bod yn gyfeillgar i’r amgylchedd chwilio am fanwerthwyr sy’n cynnig y dewisiadau hyn.

Yr opsiwn gwyrdd?

Yn galonogol, mae manwerthwyr yn ymwybodol iawn o’r holl heriau hyn - ac mae llawer yn gweithio’n galed i fynd i’r afael â materion amgylcheddol. Mae mwy o ddefnydd o becynnu bioddiraddadwy trwy gydol y gadwyn gyflenwi, a mwy o ffocws ar ‘gau’r ddolen’ - lle mae manwerthwyr yn cymryd cyfrifoldeb am ailddefnyddio ac ailgylchu cynhyrchion.

Ond mae elfennau o ddulliau siopa ar-lein cyfredol nad ydynt yn gynaliadwy. Rhaid mynd i’r afael â’r rhain ar frys er mwyn cwrdd â heriau byd-eang sy’n gysylltiedig ag ansawdd aer a chynhesu byd-eang. Yn gyffredinol, mae cynaliadwyedd amgylcheddol y farchnad fanwerthu yn bos cymhleth. Fodd bynnag, gall dewisiadau syml gan ddefnyddwyr helpu i wneud y ffordd rydym ni’n siopa yn fwy gwyrdd.

 

Mae’r erthygl hon wedi’i hailgyhoeddi o TheConversation o dan drwydded y Creative Commons. Darllenwch yr erthygl wreiddiol.