Deall hanes niwclear a’r Ymerodraeth Brydeinig

Nuclear imperialism Chris Hill

'Dim Imperialaeth Niwclear': Cam y Gynhadledd Gweithredu Cadarnhaol ar gyfer Heddwch a Diogelwch yn Affrica, Cyflyra, 1960


Cafodd hanesydd o Brifysgol De Cymru ei benodi yn Gymrawd Arweiniad Gyrfa Gynnar (ECL) gan Gyngor Ymchwil y Celfyddydau a’r Dyniaethau (AHRC), i astudio rhaglen niwclear Brydeinig a’i chysylltiadau gyda diwedd yr ymerodraeth.

Derbyniodd Dr Chris Hill, darlithydd mewn Hanes yn PDC, dros £220,000 ar gyfer ei brosiect, Yr Imperialaeth Niwclear Newydd: Gwyddoniaeth, Diplomyddiaeth a Grym yn yr Ymerodraeth Brydeinig.

Bydd Chris yn archwilio sut oedd rhaglen niwclear Prydain, a oedd â’i wreiddiau yn yr Ail Ryfel Byd, wedi’i strwythuro o gwmpas gwerthoedd ymerodrol ac imperialaidd o ran diplomyddiaeth, hil a’r amgylchedd.

Meddai: “Mae arwyddocâd imperialaeth yn natblygiad hanesyddol y rhaglen niwclear Brydeinig – ac yn wir yn natblygiad y drefn niwclear yn ehangach – yn aml wedi’i bod yn rhy gynnil mewn llenyddiaeth draddodiadol.

“Ar y cyd gyda’r gymuned, rwyf am ddangos sut y gall hanesion am imperialaeth niwclear gyfrannu i ddadleuon ynghylch effaith dyngarol arfau niwclear heddiw. Mewn cyfnod pan fo ymgyrchwyr a gwleidyddion ledled y byd yn ymgyrchu am Gytuniad am Wahardd Arfau Niwclear, mae gan yr ymchwil cydweithredol hwn y potensial i ymyrryd yn arwyddocaol.”

Yn rhan o’r prosiect, bydd Chris yn teithio i Fiji, Ghana a Namibia, i wneud ymchwil i’r archifau ac i gyfweld â phobl o’r gymuned niwclear. Mae gan bob un o’r gwledydd hyn hanes niwclear sydd â’u gwreiddiau yn imperialaeth Prydain. Bydd hefyd yn mynd i Ffrainc i ddatblygu persbectif cymharol o hanes imperialaeth niwclear.

Bwriad effaith ei ymchwil yw cynnwys tair cymuned, pob un â chysylltiad gwahanol, ac o fudd iddynt, ym mhrif garreg sylfaen y prosiect:  y berthynas rhwng hanesion niwclear ac effaith dyngarol arfau niwclear. Mae’r cymunedau’n cynnwys ymgyrchwyr dros y cytuniad gwahardd, cyn-filwyr niwclear ledled y Gymanwlad a dinasyddion o ranbarthau diarffordd mwyngloddiau wraniwm a safleoedd profi.

Ychwanegodd Chris: “Rwy’n bwriadu creu llwyfan prosiect a fydd yn agored i gymunedau niwclear fwydo eu cyfraniad yn uniongyrchol iddo, yn ogystal â chyfres o weithdai y gall y cymunedau hyn rannu arferion a sgiliau ymchwil ynddynt. Bydd y gyfrol wedi’i golygu a ddaw o’r mentrau hyn yn cyfrannu i’r dadleuon cyfredol am effaith dyngarol arfau niwclear.

“Mae cael y grant yma gan AHRC yn gyfle mor brin. Bydd y prosiect yn fodd i mi wella ansawdd ac effaith fy ymchwil gryn dipyn. Alla’ i ddim aros i ddechrau arno!”

Cefnogwyd y prosiect hwn gan Wasanaethau Ymchwil ac Arloesedd (RISe). Os oes gennych syniad am brosiect neu’n chwilio am gyllid, cysylltwch â ni.