Prawf pwynt gofal cyflym newydd Covid-19 gam yn nes i fod ar gael

Covid-19 test researchers

Chwith i'r dde: Dr Emma Hayhurst, Dr Jeroen Nieuwland a Dr Ali Roula


Mae prawf pwynt gofal cyflym newydd Covid-19 gam yn nes i fod ar gael i’w ddefnyddio wrth iddo symud i gael ei werthuso a’i ddilysu’n swyddogol wedi misoedd o ddatblygu.

Mae gwyddonwyr ym Mhrifysgol De Cymru (PDC) a’u partneriaid wedi derbyn cyllid gan adran arloesi Llywodraeth Cymru i ddilysu’r prawf.

Gyda’r grant o £115,341 gan Gynllun Ymateb, Ymchwil, Datblygu ac Arloesi Covid Llywodraeth Cymru, bydd modd i’r Brifysgol ddilysu’r pecyn ddyfais brofi a’r pecyn, ar y cyd â phartneriaid gweithgynhyrchu, Iechyd Cyhoeddus Cymru a GIG Cymru.

Ers dechrau’r pandemig mae’r tîm wedi bod yn datblygu’r prawf Covid-19 yn y labordai o fewn Campws Glyn-taf y Brifysgol ym Mhontypridd, er mwyn gallu canfod os yw pobl wedi cael eu heintio’n weithredol gyda’r feirws isorweddol SARS-CoV-2. Mae’r prawf wedi’i seilio ar dechnoleg ddiagnosteg moleciwlau a gall benderfynu os yw pobl wedi’u heintio o fewn 20 i 30 munud.

Mae’r prawf wedi’i dreialu gyda gweithwyr gofal iechyd Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg. Yna defnyddiodd gwyddonwyr PDC y canlyniadau hyn i grisialu cywirdeb a pherfformiad y dechnoleg ddiagnosteg moleciwlau isorweddol.

Mae’r dechnoleg foleciwlau, sy’n seiliedig ar fwyhau dolen-gyfryngol isothermal DNA (neu LAMP), yn addas i brofion pwynt gofal gan nad oes angen prosesu samplau cymhleth nac offer diagnostig drud.

Dengys yr ymchwil hyd yma fod y prawf yn gwneud yn dda o’i gymharu â chyfundrefn brofi swyddogol Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Mae’r tîm wedi sefydlu cysylltiadau cryf gyda diwydiant a’r gwasanaeth iechyd i ddatblygu’r pecynnau profi a’r ddyfais ddarllen. O weithio gyda pheirianwyr GX Group mae’r Brifysgol wedi cynhyrchu dyfais ddarllen electroneg a fydd yn prosesu canlyniadau’r prawf. Mae BioMonde, sydd â’i bencadlys ym Mhen-y-bont ar Ogwr, wedi bod yn cefnogi cynhyrchu elfen biobrawf y pecyn profi. Yn ychwanegol, mae’r ymchwilwyr wedi cynllunio a threialu swab poer/trwynol unigryw wedi’i argraffu ar argraffyddion 3D o fewn Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg.

Bydd grant Llywodraeth Cymru yn hwyluso prototeipiau cyn-gynhyrchu o’r ddyfais electronig a hefyd yr elfen biobrawf moleciwlau i gael eu gwerthuso a’u dilysu ar gyfer cymeradwyaeth reoleiddiol. Gallai hyn olygu y byddai’r prawf ar gael i’w ddefnyddio yn gynnar yn 2021. 

Dr Emma Hayhust and Covid-19 test prototype

Dr Emma Hayhurst


Dywedodd Dr JeroenNieuwland, un o wyddonwyr arweiniol y prosiect: “Mae wedi bod yn ychydig fisoedd anhygoel o brysur wrth i ni fireinio technoleg foleciwlau isorweddol y prawf i fod yn hyderus y gallwn ganfod Covid-19 yn gywir. Yn ogystal, mae gennym nawr brototeip cyn-gynhyrchu o’r ddyfais ddarllen electronig a fydd yn prosesu canlyniadau’r prawf mewn 20 i 30 munud a chwiliedydd poer/trwynol unigryw, sy’n gweithio’n dda ar gyfer swabio anfewnwthiol sy’n golygu y gall cleifion gymryd eu swabiau feirws eu hunain. Bydd hwn wedyn yn mynd yn syth i mewn i’r biobrawf ac yna i mewn i’r peiriant. Yn amlwg bydd hyn yn lleihau’r risg o ledaenu Covid-19 ymhellach ac yn gwneud y prawf yn un pwynt gofal gwirioneddol.

“Ein prif nod erioed fu i gynhyrchu prawf sy’n gyflym, yn gywir ac yn bwysicaf oll, yn gost-effeithiol, fel y gall fod ar gael i lawer, yn enwedig os bydd ail don neu gynnydd yn y nifer o gyfyngiadau symud lleol. Mae gennym ychydig o ffordd i fynd o hyd cyn cael cymeradwyaeth reoleiddiol ond rydym yn hyderus ein bod yn cynhyrchu prawf o safon uchel am bris isel.”

Dywedodd Dr Emma Hayhurst, sydd hefyd yn wyddonydd arweiniol y prosiect: “Gogoniant y prawf yma yw ei fod yn gyflym ac yn symudol. Does dim rhaid iddo gael ei brosesu mewn labordy ac felly pan fydd busnesau, sefydliadau neu ddiwydiannau angen, er enghraifft, brofi eu gweithlu’n gyflym, gall y canlyniadau fod ar gael o fewn 30 munud, yn hytrach na 24 awr neu fwy. Mae gymaint o bosibiliadau sut y gall y prawf hwn gael ei ddefnyddio, er enghraifft, mewn cartrefi gofal, ysbytai, meysydd awyr, labordai deintyddol a phractisau meddygon teulu – hyd yn oedd llongau mordeithio.

“I ddechrau, gwnaethom gymryd cysyniad, oedd wedi’i seilio ar brawf y buom yn ei ddatblygu dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf i ganfod Haint y Llwybr Wrinol, a’i wireddu mewn ychydig wythnosau. Y cam nesaf yw i ni werthuso prototeipiau cyn-gynhyrchu, fydd yn bosibl i ni wneud diolch i’r cyllid diweddaraf hwn, cyn cael cymeradwyaeth reoleiddiol.”

Mae Dr Ali Roula, Athro Cyswllt mewn Peirianneg Fiofeddygol yn PDC wedi arwain datblygiad y ddyfais electroneg a fydd yn prosesu a darllen y canlyniadau. Dywedodd: “Nodwedd hollbwysig o unrhyw ddiagnosis pwynt gofal yw sicrhau ei fod yn gallu canfod yn ddibynadwy wir achosion positif Covid-19 gan leihau canlyniadau positif anghywir. Rydym yn sicrhau hyn drwy ddarparu prosesu signalau ac arbenigedd algorithmig i ychwanegu at y fiocemeg.”

Dywedodd Dr Catherine Moore, Gwyddonydd Clinigol Ymgynghorol yng Nghanolfan Feiroleg Iechyd Cyhoeddus Cymru: “Mae’n gyffrous cael gweithio gyda PDC ar rywbeth sydd â’r potensial o fod yn system pwynt gofal wir symudol. Wedi gweld y model prototeip, mae’n amlwg fod llawer iawn o feddwl wedi’i roi i’r cynllun er mwyn iddo allu cael ei ddefnyddio y tu allan i’r labordy/ysbyty. Drwy weithio gyda ni ar y cyd yng Nghanolfan Arbenigol Feiroleg Iechyd Cyhoeddus Cymru, rydym yn bwriadu cynhyrchu data sensitifrwydd a phenodolrwydd ar gyfer y broses sampl i ateb er mwyn iddo gael ei ddefnyddio’n ddiogel yn y gymuned ehangach i gefnogi’r ymateb i COVID-19.”  

Dywedodd Dr Tom Powell, Arweinydd Arloesedd  Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg: “Mae hwn wedi bod yn gyfle gwych i gydweithio’n agos gyda thîm PDC i helpu i ddatblygu’r ffordd newydd yma o brofi. Fel y gwyddom i gyd, mae profi cyflym a chywir yn wirioneddol bwysig i helpu i fynd i’r afael â Covid-19 a’i rwystro rhag lledaenu. Rydym hefyd wedi gallu addasu ein capasiti argraffu 3D i gynhyrchu swabiau poer/trwynol pwrpasol sydd wedi’u defnyddio yn y treialon sydd wedi bod yn wirioneddol gyffrous.”

Dyma’r ail grant mae PDC wedi’i dderbyn gan Lywodraeth Cymru i’w galluogi i ddatblygu’r prawf. Aeth y grant cyntaf o £50,000 yn gynharach eleni tuag at ddilysu a mireinio cychwynnol y dechnoleg ddiagnosteg moleciwlau isorweddol.

Mae Prifysgol De Cymru yn cefnogi sefydlu cwmni deillio o’r enw Llusern Scientific i fasnacheiddio’r prawf a’r dechnoleg blatfform greiddiol sydd wedi’i datblygu yn y Brifysgol.

Fel rhan o’r ail gam yma o ymchwil wedi’i gyllido gan Lywodraeth Cymru, byddai gan y Brifysgol a’i phartneriaid ddiddordeb mewn derbyn manylion cyswllt gan sefydliadau a allai fod â diddordeb yn y prawf cyflym ar gyfer Covid-19. Bydd hyn yn cael ei ddefnyddio i gysylltu â chi’n benodol ynghylch eich anghenion profi. Byddwch cystal â mynd i www.llusern.co.uk i gofrestru eich diddordeb neu e-bostiwch eich manylion cyswllt i info@llusern.co.uk.