Whilo am y Walabïod! Ymchwil yn dangos bod Walabïod gwyllt yn ffynnu yn y DU

Red-necked wallaby UK

Efallai eu bod yn fwy cyfarwydd â hinsawdd gynhesach Awstralia, ond mae mwy o Walabïod gwyllt yn byw yn y DU nag y byddech yn ei ddychmygu – yn ôl ymchwil gan Brifysgol De Cymru (PDC).

Mae Dr Anthony Caravaggi, darlithydd mewn Bioleg Gadwraeth yn PDC, wedi cyd-ysgrifennu papur ymchwil sy'n ymchwilio i statws Walabïod Gwargoch ym Mhrydain.

Mae'r mamaliaid hyn, y Notamacropus rufogriseus a defnyddio’u henw gwyddonol, yn byw’n frodorol yn nwyrain Awstralia, gan gynnwys Tasmania. Mae walabi gwargoch tua’r un maint â chi o faint canolig. Mae ei gorff yn llwydfrown ac mae’n hopian ar ddwy droed, fel sy’n nodweddiadol o deulu’r cangarŵ.  Fel y creaduriaid bolgodog i gyd, mae Walabïod yn cario’u hifainc mewn cydiau.

Gan weithio ochr yn ochr â Holly English, myfyriwr PhD yng Ngholeg Prifysgol Dulyn, defnyddiodd Anthony gofnodion cyhoeddus ac adroddiadau yn y cyfryngau i archwilio sawl gwaith y gwelwyd Walabïod gwyllt yn y DU ers 2008.

Edrychon nhw hefyd ar ba adeg o'r flwyddyn yr oedd y Walabïod  yn fwyaf tebygol o gael eu gweld, ac ym mha rannau o’r DU.

"Roeddwn i eisoes wedi astudio Walabïod ar Ynys Manaw, lle mae poblogaeth fawr a sefydlog ohonyn nhw," dywedodd Anthony.

"Roeddwn i hefyd yn ymwybodol o ymchwil Derek Yalden, un o swolegwyr blaenllaw Prydain, oedd wedi astudio Walabïod Gwargoch yn ardal y Peak District yn Lloegr ers blynyddoedd.

"Does dim rhyw lawer iawn o sylw wedi ei roi i Walabïod yn y DU, er bod cyfryngau lleol wedi cynnwys adroddiadau lled gyson am bobl yn eu gweld nhw.  Gan nad ydyn nhw’n gynhenid i’r wlad hon, mae’r rhan fwyaf yn tybio eu bod wedi dianc o sŵau, neu mai rhywbeth arall oedd y creadur a welwyd mewn gwirionedd.”

Ond roedd Anthony a Holly yn chwilfrydig iawn ynghylch sawl walabi allai fod ym Mhrydain, felly dyma nhw’n cysylltu â Chanolfannau Cofnodion Amgylcheddol Lleol ledled y DU a'r Rhwydwaith Bioamrywiaeth Cenedlaethol (NBN) i gael gafael ar ddata ynghylch yr anifeiliaid hyn.

Fe boron nhw hefyd drwy adroddiadau yn y cyfryngau mor bell yn ôl â 2008 i chwilio am gyfeiriadau at bobl yn gweld Walabïod Gwargoch.  Fe ddaethon nhw o hyd i dystiolaeth bod Walabïod wedi eu gweld 99 o weithiau dros gyfnod o 11 mlynedd.

Wallaby infographic Welsh

Canfu'r astudiaeth mai yn ne Lloegr yr oedd y rhan fwyaf wedi eu gweld, gydag ardal harddwch naturiol eithriadol y Chiltern Hills yn aml yn cael ei chrybwyll yn yr adroddiadau.  Roedd mwy o Walabïod yn cael eu gweld ym mis Awst nag yn ystod unrhyw fis arall.

"Efallai y bydd rhai’n synnu o glywed bod cynifer ohonyn nhw wedi eu gweld, ond y gwir amdani yw bod Walabïod yn arbennig o dda am ddianc. Maen nhw’n gyflym ac yn gallu neidio dros rwystrau - felly mae mwy ohonyn nhw’n byw yng nghefn gwlad Prydain nag y byddai pobl yn ei ddychmygu. Mae'n bosibl eu bod yn bridio hefyd," dywedodd Anthony.

"Dros y blynyddoedd diwethaf maen nhw wedi dod yn boblogaidd iawn mewn sŵau a pharciau bywyd gwyllt a hefyd mewn ffermydd sy’n cynnig cyfle i ymwelwyr anwesu anifeiliaid ac atyniadau twristaidd eraill."

Mae'r papur ymchwil wedi'i gyhoeddi yn y cyfnodolyn mynediad agored, Ecology and Evolution. I’w ddarllen yn llawn, cliciwch yma.

O ran astudiaethau yn y dyfodol, hoffai Anthony estyn allan at academyddion, ecolegwyr a thrigolion yr ardaloedd hynny o’r DU lle mae Walabïod wedi eu gweld amlaf, er mwyn cael rhagor o wybodaeth am y boblogaeth. 

"Mae llawer nad ydyn ni’n gwybod am ecoleg ac ymddygiad Walabïod Gwargoch ym Mhrydain, felly rwy’n meddwl ei bod yn werth ymchwilio mwy iddyn nhw.  Maen nhw’n famaliaid chwilfrydig a charismatig iawn, ac maen nhw’n haeddu mwy o gydnabyddiaeth."