Hanesion Graddio: Archwilio'r heriau sy'n wynebu pobl ar ynysoedd lleiaf y DU

Caldey Island.jpg

Ynys Bŷr, Sir Benfro

Mae ymchwilydd o Brifysgol De Cymru (PDC) wedi treulio mwy na chwe blynedd yn astudio’r heriau a’r cyfleoedd sy’n wynebu pobl sy’n byw ar rai o ynysoedd lleiaf y DU.

Mae Neil Lodwick, cyn Gyfarwyddwr Adnoddau Dynol yng Nghyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr, yn graddio o PDC gyda PhD mewn cynaliadwyedd ynysoedd bach.

Ar gyfer ei ymchwil, cymharodd Ynys Caldey yn Sir Benfro, Inis Orr ar arfordir gorllewinol Iwerddon ac Iona, yn Ynysoedd Mewnol yr Alban, i archwilio'r ffyrdd y mae eu preswylwyr yn byw mewn amgylchedd cynaliadwy.

Neil Lodwick.jpgYn ystod ei yrfa 35 mlynedd yn y sector cyhoeddus, mae Neil wedi bod yn fyfyriwr rhan-amser yn PDC, ac roedd yn un o'r garfan gyntaf i astudio ei gwrs Meistr mewn Gweinyddu Busnes (MBA) ym 1990.  Mae wedi teithio Ewrop yn cyflwyno ei ymchwil, gan gynnwys i sefydliadau sydd wedi ymrwymo i gefnogi cynaliadwyedd ynysoedd bach.

“Dewisais astudio’r lleoedd hyn gan fod ynysoedd bach bob amser wedi fy swyno,” meddai Neil, sy’n aelod o Ganolfan Polisi Cymdeithasol y Brifysgol.

“Maent yn safleoedd preswylio o ddiddordeb a dadlwytho emosiynol, pererindod grefyddol-hanesyddol a lleoliadau sy'n aml yn cofleidio amgylchedd heb ei ddifetha.

Class of 20201_Welsh.png“Mae ymchwil academaidd i gynaliadwyedd ynysoedd bach yn brin, felly penderfynais gynnal ethnograffeg aml-safle o Caldey, Inis Orr ac Iona, gan astudio diwylliant pobl trwy eu defodau, eu harferion a’u gwahaniaethau â’i gilydd.

“Fe wnaeth defnyddio’r dull hwn fy helpu i archwilio’r ffactorau allweddol y gellir dadlau eu bod yn crynhoi cynaliadwyedd; strwythur cymdeithasol, cymuned a diwylliant, ymfudo, cysylltedd, llywodraethu, yr economi a'r amgylchedd.

“Archwiliais yr holl bynciau hyn yn unigol trwy ymgysylltu’n agos â thrigolion yr ynys a chofnodi eu safbwyntiau.”

Mae Neil nawr yn bwriadu ailymweld â phob ynys i rannu canlyniadau ei ymchwil, yn ogystal â chyflwyno i sefydliadau fel Ffederasiynau Ynysoedd Iwerddon a'r Alban a Rhwydwaith Ynysoedd Bach Ewrop. Mae hefyd yn cynllunio prosiectau ymchwil ar y cyd â Chanolfan Astudiaethau Ynysoedd yr Alban, a leolir ym Mhrifysgol Gorllewin yr Alban.