System Realiti Rhithwir â’r nod o leihau trychinebau ar y rheilffyrdd

PM Training and CEMET. VR training for rail engineers

Ar ôl gweld un o'r damweiniau trên gwaethaf yn hanes Prydain, cafodd Paul Martin ei gymell i sicrhau y byddai peirianwyr yn cael eu hyfforddi fel na fyddai hyn byth yn digwydd eto.

Felly, ar ôl gyrfa yn gweithio ym maes peirianneg rheilffyrdd, aeth i bartneriaeth â'i wraig Pam, hyfforddwr ac asesydd profiadol, i ddatblygu system fyddai'n rhoi'r sgiliau angenrheidiol i beirianwyr rheilffyrdd i warantu diogelwch ar y cledrau.

 hwythau eisoes wedi creu uned symudol, oedd yn gallu teithio o amgylch y wlad i roi hyfforddiant ymarferol ac efelychiadol i beirianwyr ar systemau’r rheilffyrdd – gan gynnwys set efelychiadol maint llawr o bwyntiau rheilffordd – penderfynodd Paul a Pam ehangu eu busnes, PM Training and Assessing, i gynnwys realiti rhithwir (RRh).Paul and Pam Martin, PM Training. CEMET client

Nawr, gyda chymorth y Ganolfan Ragoriaeth mewn Technolegau Symudol a Datblygol (CEMET), sydd wedi'i lleoli ym Mhrifysgol De Cymru (PDC), mae system hyfforddi RRh wedi'i datblygu i roi dealltwriaeth i beirianwyr o'r hyn a all fynd o'i le os caiff systemau rheilffordd hanfodol eu profi'n anghywir, a chyfle i weld enghraifft o'r penawdau newyddion a allai ddilyn trychineb mawr ar y rheilffyrdd.

Ymunodd Paul â'r diwydiant rheilffyrdd yn y 1980au pan oedd ond yn 16 oed, gan ddechrau fel prentis beiriannydd rheilffyrdd. Bu’n gweithio yn y sector nes iddo golli ei swydd yn 2018. Yn y cyfamser, roedd gwraig Paul, Pam, yn gweithio fel arbenigwr hyfforddi ac asesu.

Pan symudodd y cwpl i Gymru, dechreuodd Pam ei busnes ei hun ac, yn dilyn diswyddiad Paul, dechreuon nhw gydweithio i gynnig hyfforddiant technegol i'r diwydiant rheilffyrdd.

"Fe sylweddolon ni, fodd bynnag, nad oedd ein lleoliad yng Nghrughywel yn ddelfrydol. Doedden ni ddim yn agos at reilffordd na gorsaf," meddai Pam.

"Felly, fe benderfynon ni droi'r broses ar ei phen a chreu ystafell ddosbarth dechnegol symudol, yn cynnwys yr holl offer sydd eu hangen i fynd at gleient a darparu hyfforddiant.


"Roedden ni hefyd eisiau bod ar flaen y gad o ran yr hyfforddiant. Mae hyfforddiant rheilffyrdd yn draddodiadol iawn - rydych chi'n mynd ar gwrs, yn gwylio cyflwyniad PowerPoint, ac yna’n rhoi cynnig ar yr offer. Roedden ni am fynd ag ef ychydig ymhellach a bod yn fwy creadigol, felly rydyn ni’n defnyddio system signalau efelychiadol a systemau pwyntiau rheilffordd go iawn."

Wedi darparu hyfforddiant ledled y DU yn yr uned symudol, gan gynnwys sesiynau ar gyfer nifer o brif gwmnïau’r diwydiant, gan gynnwys Network Rail, y prosiect Crossrail newydd, a Siemens and Cleshar, sy'n darparu gwasanaethau i Transport for London, penderfynodd Pam a Paul ddatblygu'r hyfforddiant ymhellach ar ôl iddyn nhw nodi’r bylchau yn yr hyn oedd ar gael.

"Roedd y myfyrwyr yn dysgu yn yr ystafell ddosbarth ac yn gallu defnyddio'r offer ymarferol, ond doedden ni ddim yn gallu mynd â nhw i'r rheilffordd fyw i gael profiad yno, a gweld rhai o'r canlyniadau pan fo pethau'n mynd o chwith," dywedodd Paul.

"Roeddwn i'n brentis pan ddigwyddodd damwain Cyffordd Clapham yn 1988, pan gafodd 35 o bobl eu lladd, roeddwn i ar y safle, a dydw i byth eisiau gweld unrhyw beth tebyg yn digwydd eto, na gweld unrhyw un yn mynd drwy’r fath beth.

"Os gallwch chi ddangos canlyniadau eu gweithredoedd i bobl, mewn amgylchedd hyfforddi, yna gallwch ddangos yn glir iddyn nhw beth all ddigwydd os ydyn nhw'n cael pethau’n anghywir."

Gyda'r profiad hwn yn ei feddwl, cysylltodd Paul â CEMET am gymorth i ddatblygu amgylchedd rhithwir, lle gall yr hyfforddeion weld beth allai ddigwydd pe na baent yn cwblhau'r hyfforddiant yn llwyddiannus.

"Yn yr uned symudol gallwn ddangos iddyn nhw beth sy'n digwydd wrth ymyl y cledrau, a pha electroneg sydd y tu mewn i'r blychau ger y cledrau sy'n rheoli'r trenau a'r signalau," meddai Paul.

"Creodd CEMET y cam nesaf - amgylchedd rhithwir. Mae’n cynnwys signal, y gallan nhw gael mynediad ato, a gweld cefn y signal a'r gwifrau i gyd, a gallan nhw wneud newidiadau i'r gwifrau, a gwneud y profion sy’n cael eu dysgu yn yr ystafell ddosbarth symudol.

"Yn yr ystafell ddosbarth symudol, fodd bynnag, does dim modd creu efelychiad o’r hyn sy’n digwydd os byddwch chi’n hepgor prawf. Mae CEMET wedi'i gwneud yn bosibl i ni ddangos y canlyniadau mewn damwain trên efelychiadol, ac mae'r RRh yn dangos penawdau yn dilyn damwain rheilffordd, gyda cherddoriaeth ddramatig. Mae’n ffordd effeithiol iawn o ddangos beth fydd yn dilyn os nad ydyn nhw'n gwneud eu gwaith yn iawn."

Yn ôl Paul, mae cefnogaeth CEMET wedi bod yn allweddol o ran helpu'r busnes i ddatblygu.

"Mae CEMET wedi bod yn rhagorol o’r dechrau’n deg, mor gefnogol a gwych," meddai.

"Fe ddeallon nhw’r ochr dechnegol o'r cychwyn cyntaf, deall sut roedd angen iddi weithio, ac fe sicrhaon nhw bod y RRh yn dangos y cyfan roedd angen ei ddangos, a’r effaith yn taro rhywun yn galed ar y diwedd. Roedd yr hyn y gwnaethon nhw ei gynhyrchu yn anhygoel."


Dywedodd Clayton Jones, Rheolwr Rhaglen CEMET: "Roedd gweithio gyda Paul a Pam yn PM Training and Assessing yn dangos beth yw gwaith CEMET yn ei hanfod, helpu busnesau bach sydd angen cymorth technoleg arbenigol, ond sydd efallai heb gyllid anferth, i wireddu eu syniadau.

"Daeth Paul a Pam aton ni gyda syniad pendant o'r hyn roedden nhw ei eisiau, ac fe weithion nhw’n galed gyda'n harbenigwyr RRh i droi'r weledigaeth honno'n realiti.

"Rydyn ni wrth ein bodd ein bod wedi gallu helpu busnes bach arall i ddatblygu, a chefnogi eu hymdrechion i wneud rheilffyrdd y DU hyd yn oed yn fwy diogel."

Lansiwyd CEMET, sydd wedi'i lleoli yn PDC, ym mis Mawrth 2017 gyda £4.2m o gefnogaeth gan Gronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop (ERDF) drwy Lywodraeth Cymru. Yn wreiddiol, roedd yn cynnig cefnogaeth i gwmnïau yn y Cymoedd, gorllewin Cymru a gogledd Cymru. Lansiwyd prosiect CEMET y dwyrain, oedd yn werth £2.4m, yn 2019, gyda £1.2m o gyllid gan Swyddfa Cyllid Ewropeaidd Cymru (WEFO). Mae hyn yn golygu bod CEMET Cymru gyfan bellach yn brosiect gwerth £8.9m, gyda £5.5m o gyllid o Gronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop, a bydd yn rhedeg tan fis Mawrth 2023.

ERDF Logoe