Gwersi ar gyfer Wcráin gan argyfwng y Rohingya: gall hyd yn oed cymunedau cydymdeimladol golli eu brwdfrydedd dros groesawu ffoaduriaid

Rohingya refugees

Gan Dr Palash Kamruzzaman, Uwch Ddarlithydd Polisi Cymdeithasol, PDC a ulbul Siddiqi, Athro Cysylltiol Anthropoleg a Chymdeithaseg, North South University

Mae gwledydd Ewropeaidd wedi agor eu ffiniau a'u cartrefi i bobl o Wcráin sy'n ffoi rhag ymosodiad Rwsia. Nid pobl o’r Wcráin, wrth gwrs, yw’r grŵp cyntaf o ffoaduriaid i fod angen lloches a chroeso gan wledydd eraill.

Mae ffoaduriaid yn bobl sy'n agored i niwed a all, oherwydd y cyfleoedd cyfyngedig sydd ar gael iddyn nhw mewn gwersylloedd ffoaduriaid, fod yn agored i fasnachu mewn pobl, trosedd, cyffuriau, puteindra a radicaleiddio. Bu pryderon eisoes bod ffoaduriaid o Wcráin yn cael eu targedu ar gyfer y fasnach ryw gan grwpiau ac unigolion.

Ond nid yw rhoi pobl sy'n agored i niwed, sy'n aml yn dioddef trawma, mewn gwersylloedd gorlawn, neu hyd yn oed mewn cartrefi teuluol, yn dod ag argyfwng ffoaduriaid i ben. Wrth i wrthdaro barhau a blaenoriaethau byd-eang newid, gall hyd yn oed y cymunedau mwyaf cydymdeimladol golli eu brwdfrydedd dros gynnal ffoaduriaid.

Dros y pum mlynedd diwethaf, mae Bangladesh, gwlad boblog iawn gyda'i heriau a'i chyfyngiadau ei hun o ran adnoddau, wedi dod yn un o'r gwledydd mwyaf blaenllaw o ran cynnal pobl sydd wedi'u dadleoli. Aeth dros filiwn o ffoaduriaid Rohingya o Myanmar i Bangladesh yn 2017, gan fyw'n bennaf mewn gwersylloedd yn Ukhiya a Teknaf, yn ardal y Cox’s Bazar.

Yn wreiddiol, canmolwyd cymunedau Bangladeshaidd  am eu hymateb i'r mewnlifiad o ffoaduriaid, ac am ddarparu cymorth achubol cyn y wladwriaeth, sefydliadau anllywodraethol a'r gymuned ryngwladol.

Mae llywodraeth Bangladesh wedi bod yn gweithio gyda gwahanol fudiadau dyngarol i sicrhau bod anghenion hanfodol fel bwyd, cysgod, deunyddiau coginio, gofal iechyd ac addysg yn cael eu darparu mewn gwersylloedd.

Ond mae polisïau'r llywodraeth i gyfyngu ar symudiadau’r Rohingya a'r hawl i weithio yn bwrw cysgod dros agweddau cadarnhaol ar gyflwr y gwersylloedd. Yn 2019  fe godwyd gwifren bigog o amgylch y gwersylloedd.

Er bod cymunedau oedd yn cynnig llety yn dosturiol iawn ac yn gefnogol iawn i ddechrau, bu tensiwn yn ddiweddar. Mae'r sefyllfa'n enghraifft o sut gall cymunedau cydymdeimladol fynd yn rhwystredig, yn ddig neu hyd yn oed yn elyniaethus dros amser. Credwn y gall hyn gynnig mewnwelediad pwysig i sut y gallai argyfwng ffoaduriaid Wcráin ddatblygu pe byddai’r brwdfrydedd a'r adnoddau'n lleihau dros y misoedd nesaf.

Tensiynau cynyddol

Cyfwelwyd ag 20 aelod o'r gymuned letyol ac 20 o weithwyr dyngarol o Bangladesh, a ddisgrifiodd ddirywiad mewn cydymdeimlad â'r Rohingyas. Cawsom ein synnu gan y canfyddiadau ac efallai nad ydynt yn gynrychioliadol o'r boblogaeth Rohingya gyfan sy'n byw yn Bangladesh.

Cyfwelwyd â ffoaduriaid Rohingya ar gyfer astudiaeth flaenorol, a chanfuwyd eu bod yn teimlo'n hynod ddiolchgar i letywyr yn Bangladesh am eu lletygarwch. Ond, mae canfyddiad cynyddol negyddol cymunedau lletyol o ffoaduriaid Rohingya yn bygwth yr heddwch rhyngddynt. Fel y dywedodd un gweithiwr dyngarol:

Bu'n rhaid i lawer o bobl leol adael eu tai a'u tir sydd bellach wedi'u lleoli y tu mewn i wersylloedd Rohingya. Ar ôl cartrefu Rohingyas yn y gwersylloedd, pan geisiodd [pobl leol] gael mynediad i'w tiroedd neu eu defnyddio eto, cawsant eu gwrthwynebu’n gyson gan y Rohingya sy'n dynn iawn fel grŵp. Mae pobl [leol] fu gynt yn groesawgar bellach yn eithaf ymosodol tuag atynt, ac mae hyn wedi arwain at wrthdaro treisgar.

Mae llawer o honiadau wedi'u gwneud yn erbyn y Rohingya, gan gynnwys eu bod yn cymryd rhan mewn gweithgareddau eithafol radical ac  yn fygythiad i ddiogelwch. Mae prif weinidog Bangladesh wedi galw'r Rohingyas yn "faich" yn agored.

Mae Rohingya mewn gwersylloedd yn Bangladesh wedi cael eu denu at gangiau troseddol a masnachwyr mewn pobl ac wedi bod ynghlwm wrth wahanol weithgareddau troseddol a phedlo cyffuriau. Nododd un arweinydd cymunedol fod hyn yn ffactor y tu ôl i'r dirmyg diweddar tuag atynt, gan ddweud eu bod yn cymryd rhan mewn "gweithredoedd milain".

Mae Bangladesh yn cydnabod y Rohingyas yn swyddogol fel "Gwladolwyr Myanmar sydd wedi'u Dadleoli drwy Rym" yn hytrach nag fel ffoaduriaid, sy'n eu hatal rhag gallu gweithio. Awgryma tystiolaeth ddiweddar fod hyn o bosibl wedi arwain at lawer o Rohingya yn troi at fân droseddu a dwyn. Fel y dywedodd un gweithiwr dyngarol wrthym:

Ychydig iawn o broblemau gafwyd gynt ond erbyn hyn, mae'n nhw’n codi’n aml. Bob nos mae rhywbeth yn cael ei ddwyn o dai'r gymuned leol. Hefyd, mae miloedd o weithwyr dyngarol yn byw yma ac fel arfer yn meddu ar ffonau symudol, gliniaduron, neu eitemau electronig eraill. Mae eu tai hefyd yn dargedau ar gyfer dwyn.

Gwersi i ffoaduriaid o Wcráin a'u lletywyr

Fel yn ystod dyddiau cynnar yr argyfwng Rohingya presennol, bu rhywfaint o bositifrwydd a brwdfrydedd ynghylch cynnal ffoaduriaid o Wcráin. Fodd bynnag, efallai bod ambell arwydd cynnar o flinder a sgeptigaeth hefyd, fel y gwelwyd yn Bangladesh.

Os ymdrinnir ag argyfwng ar sail ad hoc heb fynd i'r afael ag ef fel mater hirdymor, gall ffoaduriaid droi at gyfleoedd peryglus a allai fod yn niweidiol iddynt. Fel y gwelsom yn Bangladesh, gallai hyn beryglu'r awydd i gefnogi'r ffoaduriaid. Mae pryderon ynghylch argaeledd yr adnoddau y byddai eu hangen i gynnal y nifer fawr o ffoaduriaid o Wcráin. Eisoes, mae tystiolaeth y gallai’r systemau a gynlluniwyd i’w helpu eisoes fod yn camfanteisio ar rai o bobl Wcráin.

Mae'n bwysig cael cynllun tymor hirach ar gyfer swyddi, diogelwch a gofal iechyd gan y llywodraethau sy'n lletya, yr UE, cyrff y Cenhedloedd Unedig a sefydliadau cymdeithas sifil sy'n ymwneud yn weithredol â chynnal ffoaduriaid o Wcráin, er mwyn i’r sefyllfa beidio â dilyn y cynsail sydd wedi’i osod yn Bangladesh.

 

Mae'r erthygl hon yn cael ei hailgyhoeddi o The Conversation o dan Drwydded Creative Commons. Darllenwch yr erthygl wreiddiol.