Rhaid i bob system cyfryngau lywio cystadleuaeth fyd-eang ac arloesi technolegol ar y naill law, a rheoleiddio cenedlaethol ac anghenion y cyhoedd ar y llaw arall. Mae cenhedloedd bach yn cael eu herio gan adnoddau cyfyngedig, grym cymdogion pwerus, a systemau llywodraethol aml-haen cymhleth fel yn y Gymru ddatganoledig.

Mae ymchwil a gynhaliwyd yng Nghanolfan y Cyfryngau a Diwylliant mewn Cenhedloedd Bach wedi darparu tystiolaeth o fethiannau yng nghyfryngau’r DU a Chymru i adeiladu’n ddigonol faes cyhoeddus democrataidd datganoledig ar yr union bwynt pan welodd gwledydd datganoledig eu pwerau deddfwriaethol yn tyfu.

Cyn i Archwiliad Cyfryngau Cymru 2015 gael ei gyhoeddi, nid oedd gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru fforwm dynodedig y gellid ei ddefnyddio i graffu ar bolisi cyfryngau. Yn yr Archwiliad, argymhellodd y Ganolfan y dylid monitro'r cyfryngau yng Nghymru yn well gan ddefnyddio arbenigedd academaidd i amlygu datblygiadau yn y cyfryngau sy'n dod i'r amlwg.

Mae’r eiriolaeth hon a arweinir gan ymchwil ar gyfer newid wedi helpu i drawsnewid y dirwedd cyfryngau yng Nghymru trwy lywio sefydlu Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu (CWLCC) Senedd Cymru sy’n darparu craffu democrataidd ar bolisi cyfryngau datganoledig.

Yn adroddiad terfynol Ymchwiliad y Pwyllgor Materion Cymreig Seneddol 2016 ar Ddarlledu yng Nghymru, cyfeiriodd nifer o ganfyddiadau at ymchwil y Ganolfan, gan gynnwys yr angen i graffu’n well ar ddarlledu a chynrychiolaeth Cymru ar y sgrin: “Mae ymchwil a gynhaliwyd gan Brifysgol De Cymru a Chyngor Cynulleidfa Cymru y BBC wedi dod i’r casgliad bod cynulleidfaoedd yng Nghymru yn gwerthfawrogi’r rhaglenni a gynhyrchir yn y wlad ac sy’n cynrychioli delweddau ohoni.”

Canfu’r ymchwil fod cynrychioliadau o’r fath yn cryfhau ymdeimlad cyfunol o hunaniaeth ddiwylliannol a chymdeithasol a bod diffyg cynrychiolaeth yn golygu nad yw elfennau pwysig o fywyd cenedlaethol Cymru yn cael eu dal ar y sgrin.

Bu ymchwil ac argymhellion PDC hefyd yn sail i adolygiad Llywodraeth y DU o S4C, y darlledwr gwasanaeth cyhoeddus Cymraeg. Arweiniodd at ddiwygiadau i gylch gwaith statudol S4C, fel ei fod yn adlewyrchu’r oes ddigidol yn well ac yn gwasanaethu cynulleidfaoedd modern Cymraeg eu hiaith ledled y DU.

Mae arbenigedd y Ganolfan mewn systemau cynhyrchu sgrin wedi helpu i sicrhau buddsoddiad newydd mawr ar gyfer arloesi yn sector sgrin Cymru. Roedd ei ymchwil a’i gydweithrediadau diwydiant yn sail i greu Clwstwr – un o wyth Clwstwr Creadigol yn unig yn y DU – sy’n trosoli £1 miliwn y flwyddyn o fuddsoddiad newydd ar gyfer Ymchwil a Datblygu (Y&D) yn niwydiannau sgrin Cymru ac sydd wedi cefnogi mwy na 60 o brosiectau ymchwil a datblygu diwydiant ac Addysg Uwch. Mae ei ymgysylltiad â’r cyfryngau hefyd wedi gwella dealltwriaeth y cyhoedd o sut mae polisi’n siapio’r hyn a welwn ar y sgrin, tra’n cynnig cyngor gwybodus, yn seiliedig ar ymchwil i’r rheoleiddiwr, Ofcom.

Ffoto: Tom Sparey, 'The Arborist'

Cyswllt