Mae ymchwil a gynhaliwyd gan Brifysgol De Cymru (PDC) yn helpu i wella canlyniadau mewn ymchwiliadau i laddiadau’r heddlu.

Mae ymchwilio i laddiadau a’u hatal yn arbennig o heriol oherwydd y twf yng nghyfaint a chymhlethdod data digidol, cydweithio gwan rhwng asiantaethau, a thwf cyflym mewn rhai mathau o laddiadau megis lladdiadau sy’n gysylltiedig â chyllyll a gangiau. Yn ogystal, mae effaith gwyddorau fforensig ar ganlyniadau cyfiawnder troseddol yn anhysbys i raddau helaeth.

Mae ymchwil a arweiniwyd gan yr Athro Fiona Brookman wedi darparu atebion sy’n seiliedig ar dystiolaeth i’r heriau hyn ac wedi llywio polisi ac ymarfer yn genedlaethol ac yn rhyngwladol.

Ers 2013, mae'r rhain yn cynnwys yn y DU: gwelliannau yn ansawdd ac amseroldeb data ar y Mynegai Lladdiadau; mewnbwn i ddadleuon y llywodraeth ar droseddau cyllyll a lleihau lladdiadau; dylanwad ar Strategaeth Gwyddorau Fforensig y Swyddfa Gartref; diwygiadau i strategaethau a hyfforddiant teledu cylch cyfyng cenedlaethol; cyd-ddatblygu mesurau effaith gwyddorau fforensig gyda'r Swyddfa Gartref; a dylanwad uniongyrchol ar ymarfer ymchwiliol (e.e. trwy gyfraniadau at hyfforddiant a chanllawiau ymarfer allweddol megis y Murder Investigation Manual).

Rhwng 2015 a 2019, arweiniodd yr Athro Brookman yr astudiaeth ethnograffig gyntaf ym Mhrydain o rôl y gwyddorau a thechnolegau fforensig (FSTs) wrth ymchwilio i laddiadau – y prosiect Homicide Investigation and Forensic Science (HIFS) a ariannwyd gan Ymddiriedolaeth Leverhulme. Roedd yn cynnwys casglu data gan bedwar gwasanaeth heddlu, yn cwmpasu 44 o ymchwiliadau ac yn cynnwys 144 o gyfweliadau ag ymarferwyr, dadansoddi nifer o ffeiliau achos a 700 awr o arsylwi ar 11 ymchwiliad lladdiad ‘byw’, o leoliad trosedd i’r llys.

Mae canfyddiadau ymchwil o brosiect HIFS wedi arwain at ddeialog mwy effeithiol ac ymgysylltu cynnar rhwng yr heddlu, gwyddonwyr fforensig, arbenigwyr digidol, a Gwasanaeth Erlyn y Goron, mewn rhai gwasanaethau heddlu yn y DU. Roedd y canfyddiadau hefyd yn llywio’r Strategaeth Gwyddorau Fforensig Digidol genedlaethol, yn llywio diwygiadau i strategaethau a hyfforddiant teledu cylch cyfyng cenedlaethol, ac wedi arwain at ailgyfeirio arian tuag at waith fforensig digidol, gan gynyddu capasiti a gallu.

Dywedodd Alex Heare, Rheolwr Technegol Fforensig Digidol gyda Heddlu Gorllewin Canolbarth Lloegr: “[Mae’r] gwaith hwn wedi rhoi tystiolaeth wrthrychol o effaith teledu cylch cyfyng mewn ymchwiliadau, sydd yn hanesyddol wedi cael ei danbrisio ac, yn ei dro, heb ddigon o adnoddau a heb ddigon o gyllid yn genedlaethol. Cyflwynais y papur ymchwil i’n Huwch Dîm Arwain ac o ganlyniad, sicrhawyd bod arian ychwanegol ar gael i’n Huned Fforensig Digidol… Bydd gennym offer ychwanegol i fod yn fwy effeithiol ond hefyd hyfforddiant i’r holl staff mewn bygythiadau sy’n dod i’r amlwg mewn TCC megis amgryptio, hacio a’r cwmwl. Nid yw effeithiolrwydd tystiolaeth Fforensig Digidol, yn enwedig teledu cylch cyfyng, yn cael ei werthfawrogi’n fawr iawn ac mae’r gwaith [sydd wedi’i wneud] i ddangos y ffaith hon yn llythrennol fel aur.”

Yn 2020, trafodwyd mewnwelediadau’r Athro Brookman ar Fynegai Lladdiadau y Swyddfa Gartref yn y Tasglu ar Gyfiawnder Troseddol dan gadeiryddiaeth y Prif Weinidog. Arweiniodd hyn at gydweithio newydd rhwng ystadegwyr y Swyddfa Gartref a’r heddlu i wella ansawdd data a phrydlondeb, a hefyd cynyddu argaeledd a hygyrchedd data ar gyfer academyddion. Er enghraifft, mae rhyngwyneb cipio data newydd yn cael ei ddatblygu er mwyn gallu pennu patrymau a thueddiadau yn fwy cywir, a llywio mesurau atal pwrpasol.

Mae ymchwil yr Athro Brookman hefyd wedi cael effaith gadarnhaol ar blismona yng Nghanada, yr Eidal, yr Iseldiroedd ac yn Trinidad a Tobago.

Nododd Jacquie Hayes, Pennaeth y Tîm Dadansoddi ac Ymchwil, Arolygiaeth Cwnstabliaeth a Gwasanaethau Tân ac Achub Ei Mawrhydi (HMICFRS): “Roedd yr adolygiad tystiolaeth, ynghyd â’r argymhellion a wnaed, yn hynod ddefnyddiol i HMICFRS. Cynyddodd y canfyddiadau ein dealltwriaeth o sut y gellir mynd i’r afael yn fwyaf effeithiol â lladdiadau cysylltiedig â gangiau a llygredd yn yr heddlu yn Trinidad a Tobago a llywio cynllun ein hadolygiad o atal ac ymchwilio i laddiadau yn Trinidad a Tobago yn fwyaf uniongyrchol.”


Darganfod