Arbenigwyr PDC yn helpu i arwain fframwaith niwed i'r ymennydd newydd sy'n gysylltiedig ag alcohol

Professor Gareth Roderique-Davies and Professor Bev John

Athro Gareth Roderique-Davies a Athro Bev John 


Mae arbenigwyr ym Mhrifysgol De Cymru (PDC) wedi chwarae rhan flaenllaw yn natblygiad cynllun gweithredu cenedlaethol cyntaf o'i fath i gefnogi a thrin niwed i'r ymennydd sy'n gysylltiedig ag alcohol (ARBD).

Heddiw, cyhoeddwyd y fframwaith ar gyfer atal, gwneud diagnosis, triniaeth a chefnogaeth i ARBD gan Lynne Neagle, Dirprwy Weinidog Iechyd Meddwl a Lles Llywodraeth Cymru.

Gan weithio'n agos gydag Iechyd Cyhoeddus Cymru (ICC), mae arbenigwyr PDC sy'n ymwneud â datblygu'r fframwaith yn cynnwys yr Athro GarethRoderique-Davies, Athro Seicoleg yn PDC; Yr Athro Bev John, Athro Caethiwed a Seicoleg Iechyd, a Dr Robert Heirene.  Mae'r tri yn aelodau o'r Grŵp Ymchwil Caethiwed yn PDC.

Hefyd yn cymryd rhan roedd Dr Raman Sakhuja, Seiciatrydd Ymgynghorol sy'n arbenigo mewn Seiciatreg Caethiwed a Seiciatreg Oedolion Cyffredinol sydd â diddordeb arbennig mewn Niwroseiciatreg, Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro; a Dr Julia Lewis, Seiciatrydd Caethiwed Ymgynghorol ac Arweinydd Clinigol, Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan. Mae'r ddau yn Athrawon Gwadd yn PDC.

Roedd yr Athro Simon Moore o Brifysgol Caerdydd hefyd yn un o awduron yr adroddiad.

Mae ARBD yn derm ymbarél a ddefnyddir i ddisgrifio sbectrwm o gyflyrau a nodweddir gan nam gwybyddol cronig oherwydd newidiadau yn strwythur a swyddogaeth yr ymennydd a briodolir i yfed gormod o alcohol dros amser.

Wedi'i lansio yn ystod Wythnos Ymwybyddiaeth Alcohol, nod y fframwaith newydd yw codi ymwybyddiaeth o sut y gall ARBD effeithio ar bobl, a thynnu sylw at y gefnogaeth sydd ei hangen arnynt. Fe'i cynlluniwyd i ddarparwyr iechyd a gofal cymdeithasol roi arweiniad ar sut y dylent ymateb i'r rhai y mae ARBD yn effeithio arnynt. Mae hefyd yn canolbwyntio ar sut y gall rhannau ehangach o'r gymuned gefnogi'r rhai ag ARBD. Yn allweddol i hyn fydd ymwybyddiaeth a hyfforddiant i gefnogi'r fframwaith newydd.

Bydd nod tymor hir y fframwaith yn ceisio sefydlu gwasanaethau ARBD pwrpasol ym mhob bwrdd iechyd a fydd â mynediad at ystod o wasanaethau, gan gynnwys seicolegwyr a therapyddion galwedigaethol.

Mae cefnogaeth sefydliadau gofal cymdeithasol a sefydliadau trydydd sector hefyd yn hanfodol yng ngofal unigolion sydd ag ARBD, er mwyn darparu llety da a chefnogaeth gymunedol ehangach i'r rhai sydd ei angen.

Cynhaliwyd ymgynghoriad cyhoeddus ar y fframwaith yn gynharach eleni.

Dywedodd y Dirprwy Weinidog Iechyd Meddwl a Lles: “Mae cefnogi’r rheini sydd â niwed i’r ymennydd sy’n gysylltiedig ag alcohol yn rhywbeth y mae angen i ystod eang o sefydliadau gymryd rhan ynddo. Rydym am godi ymwybyddiaeth ar draws cymunedau a sefydliadau i sicrhau bod gan bobl fynediad at wasanaethau a'u bod yn cael eu trin mewn modd amserol.

“Mae'r fframwaith yn darparu arweiniad a dull cydgysylltiedig i bawb sy'n ymwneud â helpu'r rhai ag ARBD. Hoffwn ddiolch i Iechyd Cyhoeddus Cymru a'r arbenigwyr niferus yn y maes am eu mewnbwn i'r darn hwn o waith.

“Mae'n bwysig ein bod hefyd yn codi ymwybyddiaeth o'r niwed y gall alcohol ei gael ar unigolion a'u teuluoedd ac iddyn nhw gydnabod bod cefnogaeth ar gael os oes angen.”

Dywedodd Josie Smith, Pennaeth Camddefnyddio Sylweddau yn Iechyd Cyhoeddus Cymru ac un o awduron yr adroddiad: “Rydym yn croesawu’n fawr gyhoeddi’r Fframwaith Triniaeth ar gyfer Niwed i’r Ymennydd sy’n Gysylltiedig ag Alcohol yng Nghymru. Gwyddom fod y cyflwr hwn hyd yma wedi cael ei dan-ddiagnosio yn y DU, yn an-ddirywiol os gall y claf roi'r gorau i yfed alcohol a, gyda'r gefnogaeth briodol, gall mwyafrif yr unigolion wella rhywfaint.

“Yn ogystal, a gyda’r mentrau ataliol ac ymgysylltu cynnar iawn, gallai llai o unigolion a’u teuluoedd gael eu heffeithio. Mae'r canllaw hwn yn cynrychioli llwybr cynhwysfawr ac arloesol i gyflawni'r canlyniadau hyn."

Dywedodd yr Athro Roderique-Davies: “Rydym yn falch o weld yr ymchwil a wnaethom dros nifer o flynyddoedd yn cael ei defnyddio i helpu i arwain fframwaith Llywodraeth Cymru ac amlygu’r heriau niferus sy’n gysylltiedig â diagnosio a thrin ARBD.”

Ychwanegodd yr Athro John: “Mae'r Gweinidog yn briodol yn tynnu sylw at y difrod aruthrol y gall y cyflwr ei achosi nid yn unig i ddioddefwyr, ond i'w teuluoedd a'u ffrindiau hefyd. Rhoi'r ffocws ar godi ymwybyddiaeth, addysg a hyfforddiant; rôl hanfodol gweithredu ataliol ac adnabyddiaeth gynnar; a bydd yr angen am wasanaethau ymroddedig ARBD a werthuswyd yn rheolaidd, yn dod â’r cyflwr i flaen sylw arbenigwyr ac yn sicrhau ei fod yn cael