Cael Effaith Drwy Ffilm: Yr Athro Florence Ayisi

Professor Florence Ayisi, award winning documentary film-maker


Mae Florence Ayisi, Athro Ffilmiau Dogfen Ryngwladol yn PDC, yn wneuthurwr ffilmiau arobryn y mae ei ffilmiau wedi'u dangos ledled y byd mewn gwyliau ffilm ac ar y teledu.


Yn wreiddiol o Cameroon, daeth Florence i'r DU yn 1986 i barhau â'i hastudiaethau. Ymunodd â PDC yn 1998 fel darlithydd mewn Ffilm. Mae'n dysgu ar y BA (Anrh) mewn Ffilm a hefyd yn dysgu Sinema Fyd-eang sy'n rhan o’r BA (Anrh) mewn Sinema. Mae hi hefyd yn ymchwilio i agweddau amrywiol ar theori, hanes ac ymarfer ffilmiau dogfen.

Yn gynharach eleni, llwyddodd Florence a grŵp o athrawon benywaidd o naw prifysgol yn y DU i ennill cyllid gwerth £2.5 miliwn gan UKRI ar gyfer prosiect i archwilio effaith pandemig Covid-19 ar les a gwydnwch teuluoedd a chymunedau DALlE (Du a Lleiafrifol Ethnig), o'r enw Co-POWeR.

Daeth ei hawydd i wneud ffilmiau dogfen o’r sioc a gafodd wrth weld y stereoteipiau negyddol am Affrica ar deledu Prydain. Dywedodd: "Rhwng 1986 a 1989, roedd y rhan fwyaf o’r sylw oedd yn cael ei roi i Affrica ar y cyfryngau yn negyddol iawn – yn ymwneud â chlefyd, llygredd, newyn – ond roeddwn i'n gwybod bod realiti arall nad oedd yn cael ei ddangos. Dyna pryd y penderfynais ddefnyddio fy mhrofiad o ran sut y gallai’r cyfryngau rhoi sylw i bobl, straeon a chymunedau nad oedd cyulleidfaoedd y DU yn gwybod amdanynt. Roeddwn i eisiau canolbwyntio ar y naratifau cadarnhaol am Affrica."

Yna astudiodd Florence MA mewn Creu Ffilmiau, a breuddwydio am weld ei syniadau'n cael eu comisiynu gan y BBC – ond buan y sylweddolodd fod angen iddi wneud prosiectau a oedd yn hygyrch iawn i'r gynulleidfa.

Dywedodd: "Roedd hi'n anodd cael cyllid annibynnol, felly fe wnes i'r penderfyniad i ddysgu myfyrwyr sut i wneud ffilmiau. Roeddwn i’n cael boddhad mawr o weld eraill yn cael eu hysbrydoli gan yr hyn roeddwn i’n teimlo’n gryf yn ei gylch o ran cynrychiolaeth ar y cyfryngau. Roeddwn i’n cyflwyno ac archwilio sawl agwedd ar gynrychiolaeth, gan gynnwys sut mae pobl anabl, menywod, lleiafrifoedd a phobl hoyw yn cael eu cynrychioli yn y cyfryngau. Roedd yn braf galluogi myfyrwyr i fod yn fwy ymwybodol o sut y gall y cyfryngau ddethol o gronfa fach o gyfranwyr; roedd hyn yn rhoi cyfle i fyfyrwyr ystyried a chwestiynu a oedd y cyfryngau prif ffrwd yn adlewyrchu pwy oedden nhw; mewn ffordd, a oedden nhw’n eu gweld eu hunain yn y cyfryngau oedd fwyaf hygyrch iddynt."

Ar ôl erchyllterau 9/11, aeth Florence i Ŵyl Ffilmiau Dogfen Ryngwladol Sheffield a chyfarfu â Kim Longinotto, gwneuthurwr ffilmiau dogfen o Brydain sy'n adnabyddus am wneud ffilmiau am fenywod sy'n dioddef gormes neu wahaniaethu yn eu herbyn. Datblygodd Florence â Kim sawl syniad ar y cyd, a chafodd un ei gomisiynu gan Channel 4;  Sisters in Law, am gyfreithwyr benywaidd yn y system farnwrol yn Cameroon.


sisters in law, a film by professor florence ayisi

Dywedodd Florence: "Roedd hi'n fraint cael mynd yn ôl i'r dref lle cefais fy magu i ganolbwyntio ar y cyfreithwyr benywaidd oedd yn gweithio yn y llys ynadon. Cyn i ni ddechrau ffilmio, es i weld y Gweinidog dros Gyfiawnder a Cheidwad y Seliau. Roedd yn falch iawn o'r ffaith bod ganddo gyfreithwyr benywaidd yn gweithio ar lefel uchaf y system farnwrol. Mae Sisters in Law wedi cael ei dangos mewn dros 200 o wyliau ffilm ac ar y teledu ledled y byd, mae wedi ennill dros 30 o wobrau ffilm rhyngwladol pwysig ac roedd ar y rhestr fer ar gyfer enwebiad yng Ngwobrau’r Academi (Oscar) yn 2006.

"Yn 2006, teithiais i Zanzibar i wneud rhaglen ddogfen am dîm pêl-droed o fenywod Mwslimaidd, o'r enw Zanzibar Soccer Queens, sy'n adrodd hanes cymuned o fenywod cryf, yn benderfynol o wella eu bywydau a diffinio hunaniaethau newydd drwy chwarae pêl-droed.

"Yna fe wnes i ffilm arall yno o'r enw Our World yn Zanzibar  (2007) am fenywod o’r Gorllewin sydd wedi mudo i Affrica. Mae'r ffilm yn adlewyrchu eu straeon personol drwy weithdai, trafodaethau gonest, cyfweliadau manwl a pherfformiadau wedi'u llwyfannu. Mae'n archwilio pam eu bod wedi teithio i Affrica, a gadael eu ffyrdd cyfforddus o fyw yn UDA, yr Iseldiroedd, Sbaen a'r DU."

Cafodd Zanzibar Soccer Queens effaith fawr ar fywydau'r pêl-droedwyr a'r gymdeithas fenywaidd yn gyffredinol, gan newid agweddau at y pwynt lle gwnaeth y llywodraeth ganiatáu i ferched chwarae pêl-droed mewn ysgolion fel rhan o'u haddysg gorfforol.


Zanzibar Soccer Dreams - still from film


Dywedodd Florence: "Dyna pryd y gwnes i wir sylweddoli pŵer ffilm a'r effaith y gall ei chael ar fywydau pobl ac ar gymdeithas. Mae wedi cael ei dangos mewn sawl gŵyl ryngwladol, ac wedi atgyfnerthu fy nghred bod pobl am weld ochr arall i Affrica."

Yn 2009, oherwydd llwyddiant y ffilm, gwahoddwyd y tîm i'r Almaen i siarad am eu profiad o fod yn wydn a chicio yn erbyn y tresi cymdeithasol. Cafodd hyn effaith gadarnhaol iawn yn Zanzibar, gan arwain at bosibiliadau newydd i ferched ifanc a newid agweddau cymdeithasol negyddol tuag at bêl-droedwyr benywaidd.

Ysgogodd hyn Florence i wneud ffilm ddilynol o'r enw Zanzibar Soccer Dreams  (2016), wedi'i chyd-gyfarwyddo gyda’i ffrind a chydweithwraig, Catalin Brylla. Mae'r ffilm hon yn cofnodi effaith llwyddiant y menywod ar yr awydd i chwarae pêl-droed er gwaethaf heriau cymdeithasol.

Yn 2018, gwnaeth Florence ffilm ddogfen o'r enw Marie Madeleine, A Female Chief, am fenyw a gafodd ei gorseddu’n bennaeth ar Nkol Ngock I, pentref bach yn Cameroon. Mae'r ffilm yn dangos digwyddiad anarferol yn Affrica, lle mae swydd arweinydd neu brif swyddog fel arfer yn cael ei throsglwyddo o dad i fab. Mae’n gofnod unigryw o gymuned sy'n newid. Mae'r ffilm hon hefyd wedi cael ei dangos yn eang mewn gwyliau ffilm rhyngwladol.

Efallai mai ffilm fwyaf llwyddiannus Florence hyd yma yw The Bronze Men of Cameroon (2020). Mae'r ffilm yn bortread agos-atoch o grefftwyr efydd yn Rhanbarth Gorllewinol Cameroon, ac yn tynnu sylw at agweddau pwysig ar dreftadaeth ddiwylliannol, a’r bygythiadau sy’n wynebu crefft draddodiadol bwrw efydd.


Bronze Men of Cameroon, a film by Professor Florence Ayisi


Dywedodd: "Mae'r ffilm wedi cael ei dangos mewn dros 20 o wyliau ffilm ac wedi ennill gwobrau pwysig. Rwyf wrth fy modd ac yn teimlo'n freintiedig bod y crefftwyr efydd wedi caniatáu i fi ddogfennu eu gwaith a'u profiadau."

Felly beth yw’r dyfodol i Florence? Dywedodd: "Ar ôl bod yng Nghymru ers cynifer o flynyddoedd, rwyf wedi sylweddoli bod cymaint y mae angen i ni roi sylw iddo yma hefyd. Mae cymuned amlddiwylliannol enfawr yma. Mae Cymru'n genedl o ddiwylliannau amrywiol ac maen nhw i gyd yn byw'n dda gyda'i gilydd.

"Rwy'n hoffi canolbwyntio ar y pethau cadarnhaol mewn cymdeithas, ac mae amlddiwylliant yn bendant yn rhywbeth i'w ddathlu; yn amlygu ymdeimlad cryf o gymuned a chyswllt ac yn dangos yr hyn sy’n gyffredin rhwng pobl, er gwaethaf gwahaniaethau mewn ethnigrwydd. Mae diwylliannau amrywiol yn cyfoethogi cymdeithasau, felly hoffwn archwilio hyn mwy yn fy ngwaith yn y dyfodol, ac mae Cymru'n cynnig cyd-destun unigryw ar gyfer hyn."


#ymchwil