Lludw tanwydd maluriedig: sut y gallwn ailgylchu'r sgil-gynnyrch brwnt hwn o bwerdai glo

Coal-fired power station for Conversation article - September 2023

Gan yr Athro John Kinuthia a'r Athro Cyswllt Jonathan Oti

Mae'r lludw o losgi glo mewn pwerdai glo yn gorwedd mewn miloedd o safleoedd tirlenwi ledled y byd. Mae'r deunydd gwastraff hwn, sydd yn gyffredinol yn cael ei ystyried yn beryglus, bellach yn cael ei ddefnyddio'n dda yn y diwydiant adeiladu.

Mae dros 6,000 o bwerdai glo yn cynhyrchu'r sgil-gynnyrch powdrog hwn, a elwir yn iawn fel "lludw tanwydd maluriedig" (PFA) neu "ludw" (fly ash). Yn draddodiadol, cafodd ei ryddhau i'r atmosffer o'r simnai ar ôl llosgi glo, ond, oherwydd ei effaith ar ansawdd aer, mae bellach yn cael ei ddal a'i storio mewn safleoedd tirlenwi.

Mae ein hymchwil yn canolbwyntio ar sut y gallwn ailgylchu a gwneud y defnydd gorau o'r mathau hyn o sgil-gynhyrchion brwnt er mwyn yr amgylchedd.

Mae'r galw presennol am goncrit ledled y byd oddeutu 14 biliwn metr ciwbig bob blwyddyn. Rhagwelir y bydd codiad pellach o 43% i 20 biliwn metr ciwbig erbyn 2050. Mae effaith yr allyriadau carbon deuocsid (8% yn fyd-eang) sy'n gysylltiedig â'r cynnydd hwn, yn erbyn cefnlen yr argyfwng amgylcheddol presennol, yn aruthrol.

Mae angen enbyd am newid mewn ffordd o fyw ac ar gyfer rheoleiddio amgylcheddol tynnach ar weithrediadau a phrosesau diwydiannol. Dylai hyn gynnwys lliniaru difrifol ar y dirwedd amgylcheddol sy'n gwaethygu. Mae cynyddu'r defnydd o wastraff diwydiannol a deunyddiau sgil-gynnyrch yn un strategaeth o'r fath.

Mae rhai o'r ffrydiau gwastraff byd-eang mwyaf niferus yn deillio o'r blynyddoedd lawer o godi glo, felly mae'r rôl y gellir ei chwarae drwy ailddefnyddio gwastraff glo, gan gynnwys PFA, yn sylweddol.

Ac mae'r syniad hwn yn seiliedig ar hen dechnoleg, os ydych chi'n ystyried sut roedd y Rhufeiniaid yn defnyddio lludw. Mae cromen y Pantheon yn Rhufain, a adeiladwyd yn 128 Oed Crist, yn ogystal â'r Colisëwm, yn enghreifftiau o strwythurau llwyddiannus a adeiladwyd gyda choncrid folcanig â lludw.

Sment Portland

Gellir cymysgu PFA â sment Portland i greu concrid. Dyna'r math mwyaf cyffredin o sment a ddefnyddir yn gyffredinol ledled y byd ac mae'n gynhwysyn sylfaenol o goncrid, ond hefyd mortar, stwco a rhywfaint o rowt. Mae sment Portland yn sment hydrolig, sy'n golygu ei fod yn adweithio â dŵr i ffurfio pâst sy'n clymu tywod a chraig gyda'i gilydd, gan greu concrit. Mae tua 3.5 biliwn tunnell o sment Portland yn cael eu cynhyrchu bob blwyddyn.

Y broblem, serch hynny, yw bod cynhyrchu sment Portland yn defnyddio llawer o egni a hefyd adnoddau naturiol gwerthfawr. Rhaid i chi chwareli'r deunyddiau crai, sydd nid yn unig yn niweidio'r dirwedd ond sydd hefyd yn arwain at allyriadau o hyd at 622kg o garbon deuocsid fesul tunnell o sment.

Felly, mae lleihau effaith sment Portland ar yr amgylchedd yn hanfodol. PFA yw'r sgil-gynnyrch mwyaf deniadol at y diben hwn, oherwydd ei helaethrwydd a'i gost isel. Hefyd, os caiff ei ddefnyddio'n iawn ar y cyd â sment Portland, gall arwain at goncrid cryfach a mwy gwydn.

Fodd bynnag, wrth i fwy o bwerdai glo gael eu digomisiynu a llai yn dod i rym ledled y byd, mae pentyrrau o PFA yn cael eu disbyddu. Golyga hyn y bydd angen i ni ddefnyddio'r deunydd yn fwy effeithlon yn y dyfodol.

Bydd rhaid symud y sylw at wahanol fathau o ludw neu wastraff pwll glo sydd heb ei losgi. Ond bydd gwastraff codi glo, naill ai o weithgareddau mwyngloddiol y presennol neu’r gorffennol, yn parhau i fod yn rhan o'r diwydiant adeiladu am amser hir.

Ac ar wahân i goncrid, mae yna hefyd ffyrdd eraill y gallwn ailgylchu PFA. Mae hyn yn cynnwys ei ddefnyddio i wella priodoleddau priddoedd, creu sgraffinyddion fel papur swnd ac olwynion malu, a'i ddefnyddio wrth gynhyrchu amrywiaeth o gynhyrchion, fel plastigau, paent a rwber.

Ailgyhoeddir yr erthygl hon o The Conversation o dan drwydded Creative Commons. Darllenwch yr erthygl wreiddiol.