Mae astudiaeth newydd yn canolbwyntio ar effeithiau pennio y bêl mewn pêl-droed

Mae ymchwilwyr yn y Labordy Ymchwil Niwrofasgwlaidd wedi cyhoeddi astudiaeth newydd sy'n canolbwyntio ar effeithiau pennio y bêl mewn pêl-droed. Mae Dr Chris Marley wedi esbonio'r canlyniadau.

Cefndir yr ymchwil

Pêl-droed yw'r gamp fwyaf poblogaidd yn y byd ac mae dros 265 miliwn o bobl yn ei chwarae. Mae’r gêm yn unigryw yn yr ystyr bod chwaraewyr yn cael cyfeirio’r bêl gyda’u pen er mwyn sgorio gôl neu amddiffyn eu gôl. Mae wedi'i hen sefydlu bod cymryd rhan yn y gamp yn gwella agweddau corfforol, seicolegol a chymdeithasol ar iechyd. Fodd bynnag, mae pryderon cynyddol am ganlyniadau posibl y trawma mecanyddol ailadroddus sy'n gysylltiedig â phennio’r bêl, yn fwyaf nodedig, risg uwch o ddatblygu clefydau niwrogenhedlol fel dementia. Nod ein hymchwil oedd deall yn well yr effaith y mae hanes o phennio’r bêl yn cael ar iechyd yr ymennydd a risg niwroddirywiol mewn pêl-droedwyr.

Pam y gwnaethom ei gynnal

Yn 2019, datgelodd astudiaeth nodedig yn y ‘New England Journal of Medicine’ fod cyn-bêl-droedwyr proffesiynol yn fwy tebygol o ddatblygu clefydau niwroddirywiol fel dementia o gymharu â'r boblogaeth gyffredinol. Y ddamcaniaeth yw bod y risg gynyddol hon yn ganlyniad i'r trawma mecanyddol ailadroddus sy'n gysylltiedig â phennio’r bêl ar draws gyrfa chwaraewr. Fodd bynnag, mae'r mecanweithiau ffisiolegol sylfaenol a allai esbonio pam mae pennio’r bêl yn ailadroddus yn gosod chwaraewyr mewn mwy o berygl yn parhau i fod yn aneglur. Hyd yn hyn, mae ymchwil yn draddodiadol wedi canolbwyntio ar annormaleddau strwythurol o fewn yr ymennydd. Mae llai o sylw wedi'i ganolbwyntio ar namau posibl o ran pa mor dda y caiff llif y gwaed (ac felly'r cyflenwad ocsigen) i'r ymennydd ei reoleiddio. Felly, nod ein hymchwil oedd rhoi cipolwg i ba raddau mae hanes o phennio y bêl yn effeithio ar reoleiddio llif gwaed yr ymennydd a gwybyddiaeth ymhlith pêl-droedwyr.

Nod yr astudiaeth oedd i gynllunio astudiaeth drawsdoriadol a oedd yn cymharu 16 pêl-droediwr amatur gwrywaidd a 18-rheolwyr a oedd yn cyfateb ar gyfer oedran, rhyw, gweithgaredd corfforol ac addysg. Nid oedd gan yr un o'r cyfranogwyr hanes o gyfergyd ac nid oedd gan y rheolyddion unrhyw hanes o gymryd rhan mewn chwaraeon cyswllt. Yn y ddau grŵp, fe wnaethom asesu llif y gwaed i'r ymennydd wrth orffwys ac mewn ymateb i ddwy her anadlu, sydd naill ai'n cynyddu neu'n lleihau llif y gwaed i'r ymennydd. Fe wnaethom hefyd asesu gwybyddiaeth y cyfranogwyr (cof a chydsymud).

Canfyddiadau ymchwil

Nad oedd unrhyw wahaniaeth yn llif y gwaed i'r ymennydd pan cymharu rhwng y ddau grŵp. Fodd bynnag, pan gafodd ei herio, roedd llif y gwaed i’r ymennydd yn llai ‘ymatebol’ i’r tasgau anadlu o gymharu â’r rheolyddion. Gall hyn fod yn bwysig oherwydd bod yr ymateb hwn yn gysylltiedig â risg uwch o glefyd niwroddirywiol. Cyflwynodd y pêl-droedwyr hefyd wybyddiaeth waeth o'i gymharu â'r rheolaethau. O ystyried nad oedd gan y pêl-droedwyr unrhyw hanes o gyfergyd, mae'n debygol bod y diffygion niwrolegol a welwyd yn ganlyniad i benio'r bêl yn ailadroddus ar draws eu gyrfa chwarae.

Effaith

Mae ein canlyniadau yn cefnogi penderfyniadau diweddar y corff llywodraethu i leihau nifer penio y mae chwaraewyr yn eu gwneud yn ystod eu hoes. Fodd bynnag, mae'n bwysig cydnabod bod gan ein hastudiaeth gyfyngiadau gan gynnwys cynllun yr astudiaeth a maint y sampl, ond heb fod yn gyfyngedig iddynt. Felly, mae angen ymchwil pellach i gadarnhau ein canfyddiadau rhagarweiniol. Tan hynny, mae'n bwysig nad yw ein canfyddiadau'n atal unigolion rhag cymryd rhan yn y gamp o ystyried y manteision y soniwyd amdanynt eisoes i'n hiechyd.

Tîm ymchwil

Mae Dr Chris Marley yn uwch ddarlithydd mewn ffisioleg ymarfer corff ac yn arweinydd cwrs ar gyfer yr MSc Gwyddor Chwaraeon, Iechyd ac Ymarfer Corff. Mae’n aelod o’r Labordy Ymchwil Niwrofasgwlaidd ac yn cyfrannu at ddysgu ar y cwrs BSc Gwyddor Chwaraeon ac Ymarfer Corff.

Mae Tom Owens yn Fyfyriwr PhD ac yn ddarlithydd yn y gwyddor biofeddygol. Mae'n aelod o'r Labordy Ymchwil Niwrofasgwlaidd y mae ei ymchwil yn canolbwyntio ar gyfergyd sy'n gysylltiedig â chwaraeon.

Mae Dr Hayato Tsukamoto yn fyfyriwr cyfnewid rhyngwladol yn y Labordy Ymchwil Niwrofasgwlaidd.

Mae Benjamin Stacey  yn fyfyriwr PhD ac yn ddarlithydd mewn gwyddoniaeth glinigol. Mae'n aelod o'r Labordy Ymchwil Niwrofasgwlaidd y mae ei ymchwil yn canolbwyntio ar reoleiddio llif gwaed yr ymennydd.

Mae Dr Robin Corkill yn niwrolegydd ymgynghorol yn Ysbyty Athrofaol Cymru.

Mae'r Athro Damian Bailey

 yn athro ffisioleg a biocemeg ac ef yw cyfarwyddwr y Labordy Ymchwil Niwrofasgwlaidd.

Ariannu

• Cymrodoriaeth Ymchwil Wolfson y Gymdeithas Frenhinol (#WM170007)
• Gwobr Cyfnewid Rhyngwladol y Gymdeithas Frenhinol (IES\R2\192137)
• Cymrodoriaeth Ymchwil Cymdeithas Hyrwyddo Gwyddoniaeth Japan
• Ymddiriedolaeth JPR Williams.
• Derbyniodd Dr Marley a'r Athro Bailey gyllid gan Brifysgol De Cymru hefyd