Ymchwil yn tynnu sylw at heriau COVID-19 sy'n wynebu pobl ag anableddau dysgu

Athro Stuart Todd

Mae canfyddiadau cyntaf astudiaeth yn y DU ar effaith pandemig COVID-19 ar bobl ag anableddau dysgu wedi’u cyhoeddi.

Mae'r Athro Stuart Todd, o Brifysgol De Cymru (PDC), wedi gweithio gyda chydweithwyr o bob rhan o'r DU ar y prosiect, sydd wedi cynnwys siarad yn uniongyrchol â phobl ag anableddau dysgu i ddeall yr heriau y maent wedi'u hwynebu yn ystod y pandemig.

Yn arwain cangen Cymru o’r astudiaeth, a ariannwyd gan Ymchwil ac Arloesi’r DU ac a ddechreuodd fis Medi diwethaf, mae’r Athro Todd wedi gweithio ochr yn ochr â’i gydweithiwr Dr Edward Oloidi, a hefyd gyda Dr Steve Beyer o Brifysgol Caerdydd.

Fe'u cefnogwyd gan dri sefydliad mawr yng Nghymru - Pobl yn Gyntaf Cymru, Anabledd Dysgu Cymru, a Fforwm Rhieni a Gofalwyr Cymru Gyfan ar gyfer Pobl ag Anableddau Dysgu.

Mae’r ymchwil wedi canolbwyntio’n benodol ar bobl ag anawsterau dysgu, a allai fod wedi’i chael yn anodd cymryd rhan mewn astudiaethau eraill ar effaith y pandemig neu na chlywyd eu lleisiau efallai.

Yn ystod cam cyntaf y prosiect, ar draws pedair gwlad y DU dywedodd 621 o oedolion ag anableddau dysgu wrth yr ymchwilwyr am eu bywydau yn ystod COVID-19. Yn ogystal, cwblhaodd gofalwyr teulu neu staff cymorth taledig arolwg ar-lein ar gyfer 378 o bobl eraill ag anableddau dysgu. Roedd tua un o bob pedwar a gymerodd ran yn byw yng Nghymru.

Canfu'r ymchwil:

• Roedd gan oddeutu hanner y bobl ag anableddau dysgu gyflwr iechyd a barodd iddynt hwy neu eu gofalwyr boeni am haint coronafeirws.
• Roedd mwy na 60% o bobl ag anableddau dysgu a oedd wedi gweld gweithwyr gofal iechyd proffesiynol fel mater o drefn cyn y cyfnod clo cyntaf ym mis Mawrth 2020 wedi gweld llai ohonynt neu ddim o gwbl ers hynny.
• Roedd 80% o bobl ag anableddau dysgu yng Ngharfan 1 yn poeni am eu teulu neu ffrindiau'n dal COVID-19. Roedd hon yn ganran fwy na'r bobl a oedd yn poeni am ei ddal eu hunain (66%).

Mae canfyddiadau eraill wedi cynnwys:

• Mae gwasanaethau dydd a gweithgareddau cymunedol wedi stopio i'r rhan fwyaf o bobl ag anableddau dysgu.
• Roedd llawer o bobl yn poeni pa effaith fyddai'r pandemig yn ei gael ar eu rhagolygon cyflogaeth.
• Dywedodd llawer o bobl ag anableddau dysgu eu bod yn aml yn teimlo'n unig neu'n drist ac yn isel yn ystod y cyfnod clo.
• Byddai'r mwyafrif o bobl ag anableddau dysgu yn cymryd y brechlyn COVID-19 pe bai'n cael ei gynnig iddynt.

Dywedodd yr Athro Todd: “Mae pobl ag anableddau dysgu wedi bod yn fwy agored i’r firws ac mae llawer wedi marw.

“Nawr gallwn weld yn glir bod bron pob rhan o fywyd pobl ag anableddau dysgu wedi cael eu heffeithio ac mae hyn wedi dyrchafu eu pryderon, a rhai eu gofalwyr teulu, i lefelau newydd.

“Mae ganddyn nhw fwy o anghenion iechyd na phobl eraill ac mae’r astudiaeth hon yn dangos pa mor anodd fu hi i gael mynediad at ofal iechyd a mathau eraill o gefnogaeth yn ystod pandemig.”

Dangosir canlyniadau'r ymchwil i bobl sy'n gallu newid pethau i wneud bywyd yn well i bobl ag anableddau dysgu. Bydd pobl ag anableddau dysgu, aelodau o'r teulu, a'r ymchwilwyr, yn gwneud hyn gyda'i gilydd.

Cyn bo hir bydd y data gan y bobl sy'n byw yng Nghymru ar gael i roi sylwadau a thrafodaeth ar wahân.

Bydd cam nesaf y cyfweliadau ymchwil yn cychwyn yn ddiweddarach y mis hwn.