Dathlu Ieithoedd Celtaidd mewn cynhadledd academaidd

Bydd academyddion ym maes cynhyrchu theatr trwy gyfrwng yr Wyddeleg, Gaeleg yr Alban a’r Gymraeg yn dod ynghyd ar gyfer cynhadledd unigryw y mis hwn.

Bydd Y Ceangal | Cwlwm, a gynhelir ar-lein rhwng 26 a 27 Tachwedd, yn dod ag ymarferwyr ynghyd o feysydd creu theatr, cynhyrchu, academia, llunio polisi a chyllid, sy'n gweithio mewn ieithoedd Celtaidd lleiafrifol.

Mae'r digwyddiad yn bartneriaeth rhwng Canolfan y Cyfryngau a Diwylliant mewn Cenhedloedd Bach ym Mhrifysgol De Cymru, Theatr Genedlaethol Cymru, Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Ealaín na Gaeltachta, Theatre Gu Leòr, Prifysgol Genedlaethol Iwerddon, Galway a Taibhdhearc na Gaillimhe.

Nod Ceangal | Cwlwm yw:

• Archwilio dulliau arloesol o wneud gwaith newydd trwy gyfrwng yr Wyddeleg, Gaeleg yr Alban a’r Gymraeg.
• Cwestiynu a rhannu modelau arfer gorau.
• Cytuno ar egwyddorion arweiniol cyffredin ar gyfer y sectorau theatr sy'n gweithio trwy gyfrwng yr Wyddeleg, Gaeleg yr Alban a’r Gymraeg sy'n meithrin parch, amrywiaeth ieithyddol, a chydraddoldeb.
• Comisiynu gwneuthurwyr theatr i gyflwyno gwaith newydd mewn ieithoedd fel y Gymraeg, Gwyddeleg a Gaeleg yr Alban.

Ymhlith y siaradwyr mae'r actor Mali Ann Rees, sy'n fwyaf adnabyddus am ei rolau yn Keeping Faith, Hidden a Tourist Trap ymhlith nifer o gyfresi teledu eraill, yn ogystal â'r cerddor a'r actifydd Andrew Ogun, a fydd yn trafod cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant yn y diwydiant theatr.

Bydd Dr Sera Moore-Williams, Arweinydd Cwrs Theatr a Drama (cyfrwng Cymraeg) hefyd yn siarad â Sharon Morgan, yr actores a'r dramodydd a enillodd BAFTA, am ba mor amlwg y mae dramodwyr benywaidd gweladwy wedi bod yn hanes theatr gyfoes Gymraeg.

Sam Ó Fearraigh, awdur a gwneuthurwr theatr o Donegal, Iwerddon, yw un o siaradwyr eraill y gynhadledd. Meddai: “Dywedir wrthym yn aml - ni sy'n gweithio drwy gyfrwng ieithoedd lleiafrifol yr ynysoedd hyn - ein bod ar yr ymylon. Yn gorfforol ac yn ddiwylliannol rydym yn cael ein gwthio i’r ymylon tra bod arloesi, celf a gwerth yn cael eu hystyried fel testun ‘canolfan’ drefol, Saesneg ei hiaith. Tybir mai ymgais wan yn unig yw ein theatr i ddynwared theatr Llundain neu Ddulyn.

"Mae Ceangal | Cwlwm yn gwneud y dybiaeth honno yn gelwydd, gan arddangos ystod, creadigrwydd, a threiddgarwch theatr Gymraeg, Gaeleg, a Gwyddeleg. Ond yn bwysicach na hynny yw'r cyfle mae'r gynhadledd hon yn ei gynnig i ni ail-ddychmygu ein hunain a'n lle ym myd y theatr. Oherwydd er y gallai ‘canol’ y dinasoedd Saesneg eu hiaith fod yn bell i ffwrdd, mae ein cyd-wneuthurwyr theatr o’r ‘ymylon’ yn agos iawn yn wir. Mae Ceangal | Cwlwm yn ein hatgoffa nad ydym ar yr ymyl yn edrych i mewn o gwbl, yn hytrach, ein lle ni yw wrth wraidd cymuned ryngwladol fywiog, amlieithog, o wneuthurwyr theatr.

“Am y rheswm hwnnw, roedd yn anrhydedd i mi dderbyn comisiwn gan Ceangal | Dolen y llynedd. Fe wnes i drysori'r cyfle i greu darn o theatr nid yn unig ar gyfer fy nghymuned fy hun, ond ar gyfer cynulleidfa ryngwladol - gan ychwanegu trawst bach arall at y bont rydyn ni'n ei hadeiladu rhyngom.”

I gofrestru am eich lle am ddim yn y gynhadledd, ewch i: Cofrestru ar gyfer Ceangal | Cwlwm III, Dydd Gwener 26 Tachwedd 2021 am 10:00 | Eventbrite