Diwrnod Rhyngwladol y Menywod: deall cyflwr byw bod yn fam

I nodi Diwrnod Rhyngwladol y Menywod (8 Mawrth), mae Emily Underwood-Lee, Athro Astudiaethau Perfformio ym Mhrifysgol De Cymru, yn cyflwyno detholiadau o’i llyfr sydd newydd ei gyhoeddi, Maternal Performance: Feminist Relations.

Wedi'i gyd-awduro gan Lena Šimić, Darllenydd Drama ym Mhrifysgol Edge Hill, mae'r llyfr yn pontio meysydd perfformio, ffeministiaeth, astudiaethau mamol, a moeseg. Mae'n dilyn cwrs bywyd yn fras gyda phenodau ar golled mamol, beichiogrwydd, genedigaeth, canlyniad, cynhaliaeth, cenedlaethau, a’r dyfodol.

Dechreuadau

Mae'r bennod hon yn canolbwyntio ar yr amhosibilrwydd o ddechrau byth o'r newydd - wedi'n geni, fel yr ydym ni, i linach gymdeithasol a theuluol sy'n datblygu'n barhaus. Mae'n mapio esblygiad astudiaethau mamol, ffeministiaeth a pherfformiad mamol er mwyn dod â'r preifat a domestig i'r meysydd cyhoeddus a gwleidyddol, ac yn gwneud gweithredu mamol yn deilwng o ystyriaeth.

Colled

Mae'r bennod hon yn canolbwyntio ar yr anochel o golled y tu mewn i’r fam. Rydym yn defnyddio ffurfiau seicdreiddiol o alar i ddadlau mai bod yn agored i un arall yw bod yn agored i golled – bydd y plentyn yn gadael croth y fam ac yn ddelfrydol yn tyfu i fod yn oedolyn ac yn annibynnol, a bydd y rhai yr ydym yn agos atynt yn marw un diwrnod.  Ac eto, o fewn y profiad trawmatig o alar, efallai y byddwn yn dod o hyd i ddatrysiad trwy berfformiad mamol, sy'n ein galluogi i ddeall ein cyd-ddibyniaeth.

Beichiogrwydd

Mae beichiogrwydd yn gyfnod o drawsnewid: nid yw'r fam a'r plentyn yn gwbl unedig nac wedi gwahanu eto. Gall y fam brofi ei hun fel un sydd ag ymgorfforiad bythol newidiol ac anhysbys sy'n cyflymu amser ac i fod mewn moment o stasis wrth iddi aros am ddyfodiad y plentyn.

Genedigaeth

Genedigaeth yw'r foment y mae nid yn unig plentyn, ond mam hefyd, yn cael eu geni gyda'i gilydd i'w goddrychau newydd. Mae genedigaeth yn cael ei hailadrodd yn ddiddiwedd trwy hanes dyn ac eto bydd pob stori geni yn unigryw. Yn y bennod hon rydym yn archwilio’r naratif perthynol fel ffordd o adrodd genedigaeth fel moment o ddod ynghyd: y fam yn dod ynghyd â’i phlentyn a’r perfformiwr yn dod trwy weithred y gynulleidfa o fod yn dyst.

Canlyniad

Yn y bennod hon rydym yn archwilio gweithiau celf sydd wedi’u gwneud yn ystod y dyddiau cynnar ar ôl genedigaeth babi, pan mae’r fam a’r plentyn yn dod i adnabod ei gilydd fel unigolion ar wahân ond cysylltiedig.

Cynhaliaeth

Yn y bennod hon, a ddrafftiwyd gyntaf yn ystod cyfnod clo y DU oherwydd y Coronafeirws, rydym yn fframio gwaith cynhaliaeth mamau drwy lensys llafur, gofal ac amser, gan ganolbwyntio’n arbennig ar sut mae bywyd mamol a pherfformiad mamol yn mynnu ein bod yn parhau i fynd, yn parhau i ailadrodd ac yn dioddef mewn perthynas â’n gilydd.

Cenedlaethau

Yn y bennod hon rydym yn cwestiynu sut i feddwl am genedlaethau mamol, cenedlaethau ffeministaidd, a chenedlaethau artistig. Edrychwn yn ôl at y rhai sydd wedi ein cynhyrchu ac ymlaen at y rhai y byddwn yn eu cynhyrchu, yn fiolegol ac yn ddiwylliannol.

Y Dyfodol

Mae’r Dyfodol yn archwilio'r mamol anhysbys y gallem ei ddychmygu a'i ragweld. Rydym yn haeru bod natur agored i ansicrwydd dyfodol mamol, a weithredir yn gyhoeddus a chyda gofal y tu hwnt i’n teuluoedd biolegol, ac i’r bydoedd mwy-na-dynol, yn cynnig cyfle ar gyfer ymatebion radical i’r sefyllfa fyd-eang bresennol.

Dechreuadau Newydd

Mae Dechreuadau Newydd yn sefyll yn lle’r casgliad traddodiadol wrth i ni geisio amlygu bod yr hyn sy’n famol yn gylchol a di-ddiwedd yn ymestyn y tu hwnt i ni ein hunain trwy amser a chymuned. Rydym yn dadlau bod yr hyn sy’n famol bob amser yn ymwneud â meddwl amdanom ein hunain mewn perthynas â'n llu o rai eraill, boed yn deulu biolegol neu'n deulu dewisol neu'n berthynas byd-eang neu ryngrywogaethol.

Mae Maternal Performance: Feminist Relations ar gael i’w brynu ar-lein nawr.

Cliciwch yma i wrando ar rai o'r cyfweliadau artistiaid mam sy'n cyfrannu at y llyfr.