Sut gall bioburo leihau ein dibyniaeth ar danwydd ffosil

Mae Chwefror 11 yn Ddiwrnod Rhyngwladol Menywod a Merched mewn Gwyddoniaeth. Rydym yn siarad â rhai o'n hymchwilwyr sy'n dweud wrthym pam y bu iddynt ymddiddori mewn gweithio mewn gwyddoniaeth.

Mae Lucy Oram yn ymchwilydd ym maes bioburo ar raddfa beilot, sydd wedi'i lleoli yn y Ganolfan Ymchwil Amgylchedd Cynaliadwy (SERC) ym Mhrifysgol De Cymru (PDC). Mae hi hefyd yng nghamau olaf ei PhD, sy'n canolbwyntio ar ddeunyddiau gwastraff bioburo ar gyfer ynni a chemegau gwyrdd.

Sut a pham wnaethoch chi fynd i mewn i wyddoniaeth?

Rwyf bob amser wedi mwynhau dysgu a datblygu dealltwriaeth ddyfnach o brosesau sy'n digwydd mewn bywyd bob dydd. Fy hoff bynciau yn yr ysgol oedd y gwyddorau a mathemateg, a arweiniodd ataf i astudio Gwyddorau Naturiol yn y brifysgol. Roedd natur eang y radd hon yn caniatáu imi astudio amrywiaeth o faterion byd-eang beirniadol ar draws sawl disgyblaeth, gan gyfuno gwybodaeth a nodi cysylltiadau rhwng bioleg, cemeg, ffiseg, mathemateg, a chyfrifiadureg. Roedd y radd hon yn rhoi'r rhyddid i mi ddilyn fy niddordebau fy hun, ac yma y datblygais angerdd am wyddoniaeth amgylcheddol. Ar ôl fy Nghwrs Meistr, bûm yn gweithio fel Swyddog yr Amgylchedd am flwyddyn ond roeddwn i'n teimlo fy mod yn cael fy nhynnu yn ôl i'r byd academaidd. Roeddwn i eisiau cymryd rhan mewn ymchwil pwysig oedd â photensial i gael effaith yn y byd go iawn ym maes cynaliadwyedd. Dyna sut y diweddais i yn SERC.

Pa fath o berson fyddai'n addas ar gyfer gyrfa mewn gwyddoniaeth?

Y rhai sy'n chwilfrydig ac yn barod i ofyn cwestiynau – mae gwyddoniaeth yn ymwneud â dod o hyd i atebion, ond gyda phob ateb daw mwy o gwestiynau. Bu amynedd a dyfalbarhad yn sgiliau hanfodol hefyd yn ystod fy ymchwil PhD. Yn aml nid yw arbrofion yn gweithio fel y disgwyl ond mae'n bwysig parhau a derbyn bod yr holl ganfyddiadau (hyd yn oed rhai negyddol) yn helpu i lywio cyfeiriad ymchwil yn y dyfodol.

Ar beth wyt ti'n gweithio a pham mae'n bwysig?

Mae fy ymchwil yn canolbwyntio ar droi deunyddiau gwastraff yn gynhyrchion cynnyrch terfynol gwerthfawr drwy broses a elwir yn dreuliad anaerobig. Mae fy ngwaith diweddar wedi cynnwys defnyddio slwtsh carthion ar gyfer cynhyrchu ac adfer ynni a chemegau gwyrdd.

Mae'r gwaith hwn yn bwysig oherwydd, yn draddodiadol, mae treuliad anaerobig yn cynhyrchu methan sy'n nwy tŷ gwydr cryf. Gellir addasu treuliad anaerobig, fodd bynnag, i gynhyrchu biohydrogen fel arall, y gellir ei ddefnyddio fel tanwydd adnewyddadwy, ac asidau brasterog anwadal, sy'n gemegau platfform gwerth uchel y gellir eu defnyddio mewn llawer o wahanol ddiwydiannau. Gan fod asidau brasterog anwadal yn cael eu cynhyrchu'n bennaf gan ddefnyddio petrogemegau, felly mae gan y gwaith hwn y potensial i nid yn unig leihau allyriadau nwyon tŷ gwydr, ond hefyd lleihau ein dibyniaeth ar danwydd ffosil.

Beth ydych chi’n mwynhau fwyaf amdano?

Rwy'n mwynhau pa mor ymarferol yw'r gwaith a sut mae pob diwrnod yn wahanol; fodd bynnag, agwedd fwyaf cyffrous yr ymchwil hon yw gweld y potensial am effaith yn y byd go iawn. Drwy weithio ar raddfa beilot ar ddeunyddiau gwastraff go iawn a chydweithio'n agos â phartneriaid diwydiannol, rwy'n gweld yn ddyddiol sut y gallai'r gwaith hwn ddylanwadu ar ddatgarboneiddio prosesau diwydiannol a helpu datrys heriau amgylcheddol hanfodol.