Mis Hanes Pobl Dduon | Sioe theatr glodfawr Prifysgol De Cymru yn dychwelyd i Gymru

Mae cynhyrchiad theatr mawr ei glod sy'n adrodd straeon cymuned amlddiwylliannol hynaf Cymru, a gyfarwyddwyd gan fyfyriwr graddedig Prifysgol De Cymru (PDC) Gavin Porter, yn cael ei lwyfannu mewn lleoliadau cymunedol fel rhan o'i daith ddiweddaraf.

Mae Circle of Fifths yn gynhyrchiad ymgolli sy'n cyfuno ffilm, cerddoriaeth a theatr, wedi'i ddyfeisio gyda chyfuniad o gerddorion ac artistiaid o Butetown. Mae hefyd yn cynnwys straeon go iawn gan bobl ledled Cymru. Mae sioe gynhyrchol National Theatre Wales yn archwilio sut y gall cerddoriaeth a straeon ein cysylltu mewn cyfnod o alar a cholled – gan greu gofod ar gyfer myfyrio a dathlu ar y cyd.

Wedi'i berfformio gyntaf yng Nghaerdydd yn 2022, Circle of Fifths oedd prosiect theatrig mawr cyntaf Gavin. Ar ôl colli ei ewythr i Covid-19, cododd Gavin - a gafodd ei eni a'i fagu yn Butetown - ei gamera a dechrau casglu straeon am sut mae bywydau'n cael eu dathlu mewn marwolaeth a phwysigrwydd traddodiadau a defodau.

Gan fynd at Twitter, gofynnodd i bobl rannu pa ganeuon yr hoffent iddynt gael eu chwarae yn eu hangladd. Roedd yr ymateb llethol yn cynnwys popeth o Abba i The Abyssinians, Gil Scott Heron i Nat King Cole. Dyfeisiwyd a pherfformiwyd Circle of Fifths, yn dilyn hynny, gan gerddorion ac artistiaid o gymuned Butetown, gan gynnwys Ska a cherddor Reggae Drumtan Ward, yr aml-offerynnwr Kiddus Murrell, a pherfformiwr (a threfnydd angladdau) Maureen Blades.

Cerddoriaeth yw'r llinyn pwerus sy'n rhedeg trwy Circle of Fifths, gan ddatgloi emosiynau sydd heb eu mynegi a'n cysylltu â'n gilydd. Mae'r cynhyrchiad yn cymryd ei deitl o offeryn theori cerdd sy'n trefnu traw i ddilyniant. Weithiau bydd cerddorion jazz yn amharu ar y dilyniant hwn i greu llwybrau cerddorol newydd. Yn yr amherseinedd hwn y mae Porter yn tynnu tebygrwydd â'r effaith y mae colled yn ei chael – fel toriad yn rhythm ein bywydau.

Mae Gavin, sydd wedi gweithio gyda National Theatre Wales ar nifer o brosiectau, wedi treulio sawl blwyddyn yn adrodd straeon drwy ei raglenni dogfen nad sydd wedi cael eu hadrodd o’r blaen. Dywedodd: "Dw i wastad wedi bod â diddordeb mewn sut y gallai'r sgiliau rydw i wedi'u mireinio trwy fy ngwaith rhaglenni dogfen, a chyfweld â channoedd o bobl, gael eu trosglwyddo i ofod theatrig. Mae'r sioe hon yn brofiad 360 gradd, gyda pherfformwyr, cerddorion, cyfweleion wedi'u tapio a ffilm, i gyd yn dod at ei gilydd i greu wythnos wirioneddol unigryw o berfformiadau."

Dechreuodd Gavin ddogfennu Butetown am y tro cyntaf fel rhan o'r astudiaeth Cynrychioli Cymunedau (2014-2017), a ariannwyd gan Gyngor Ymchwil y Celfyddydau a'r Dyniaethau (AHRC) a'i oruchwylio gan yr Athro Roiyah Saltus, Athro Cymdeithaseg yn PDC.

Un o bum astudiaeth achos a ddatblygwyd ar gyfer y prosiect oedd Cynrychioli Butetown, a oedd yn canolbwyntio ar weithgareddau hamdden, ymdrechion corfforol a gweithgareddau creadigol pobl hŷn, a'r effeithiau ar eu lles unigol a chyfunol.

Wrth siarad am yr astudiaeth, dywedodd Gavin : "Sylweddolais fod gen i ddiddordeb mwyaf mewn dangos bywydau bob dydd pobl yn Butetown - y rhai sydd heb eu gweld, y rhai sydd heb eu dathlu; Roeddwn i eisiau cynrychioli rhywbeth heblaw am y fideos 'safonol' Butetown y mae pobl wedi dod i'w ddisgwyl. Mae llawer eisoes wedi'i ddogfennu o'r 'Hen Fae' a sut yr oedd yn arfer bod; yr adeiladau eiconig, y gymuned amrywiol - felly penderfynais ffilmio'n reddfol a chynrychioli'r bob dydd trwy fy lens."

Bydd Circle of Fifths yn cael ei pherfformio yn y lleoliadau canlynol yn Ne Cymru cyn symud i Lundain ym mis Ionawr 2024:

• Dydd Mercher 8 Tachwedd, 7yh – Drill Hall, Cas-gwent
• Dydd Gwener 10 Tachwedd, 7yh – Neuadd Trehopcyn, Pontypridd
• Dydd Sadwrn 11 Tachwedd, 7yh – Canolfan Gymunedol Butetown, Caerdydd

Ychwanegodd Lorne Campbell, Cyfarwyddwr Artistig, National Theatre Wales: "Trwy fynd ar daith o amgylch Circle of Fifths ledled Cymru ac i Lundain, rydym yn agor deialog am alar – pwnc sydd mor aml yn cael ei ystyried yn dabŵ - ac yn rhannu straeon cryf, twymgalon a chymhleth sy'n tarddu o Butetown Caerdydd gyda chynulleidfaoedd ledled y wlad. Mae darn theatr hynod wreiddiol Gavin a’r tîm yn tynnu ar ein traddodiadau a'n straeon niferus i ddathlu popeth sy'n cysylltu yn y ffyrdd rydym yn galaru marwolaeth ac yn coffáu bywyd."