Gweld Auschwitz

Cafodd Seeing Auschwitz ei chreu a'i chynhyrchu gan Musealia, mewn partneriaeth â Chofeb ac Amgueddfa Auschwitz-Birkenau. Mae Dr Eileen Little yn adolygu'r profiad.

Yn wahanol i rai iteriadau eraill o'r toriad a rannodd y byd, mae Seeing Auschwitz yn weddol gynnil, gan ganiatáu inni ganolbwyntio ar y cwestiwn o'r hyn y gellir ei weld, gan bwy, a sut, o dan anferthedd y cyd-destun a'r hanes ehangach. Mae delwedd maint wal o drên yn cyrraedd Auschwitz yn ein rhoi yn safle'r Ffotograffydd SS yn sefyll ar dop y trên i gael yr olygfa drwy ei lens o'r màs diymhongar o bobl yn dadlwytho. Ond yr hyn sy'n cael ei ddangos yn y manylion ffotograffig yw eiliadau rhwng pobl: carcharor gwersyll yn siarad â menyw, bachgen yn edrych yn syth i fyny at y ffotograffydd (gan sylwi arno mewn ffordd na sylwwyd arno ef ei hun), y bag mawr o eiddo ar gefn gŵr a gredai, ac a obeithia siŵr o fod ei fod yn cael ei 'ailsefydlu'.

Rydym yn sylwi ar y manylion hyn oherwydd dangosir y 'dudalen albwm' y mae'r ddelwedd hon wedi'i mwyhau ohoni, yn ogystal â phum llun yn pwysleisio'r eiliadau dynoliaeth hyn. Mae'r pwyslais ar y manylion hynny yn rhoi saib i'r hyn y gallem fod wedi'i anwybyddu, gwibio heibio, wrth edrych ar y ddelwedd o’r llawr i’r nenfwd, ac fe'n hatgoffir efallai na fyddem yn gweld yr hyn sydd o flaen ein llygaid.

Mae'r ffotograffau Sonderkommando ffiaidd wedi’u hargraffu fel tryloywluniau ar focsys golau, pedwar delwedd aneglur wedi'u tynnu'n gyfrinachol, a'r unig rai y gwyddys eu bod yn bodoli o'r siambrau nwy, gan dynnu ein sylw at y risg mawr sy'n gysylltiedig â chipio'r 'dystiolaeth' ddogfen wibiol hon. Mae ystafell ar y diwedd yn dod â lluniau teuluol a ganfuwyd yn y gwersylloedd at ei gilydd lle roedd y teuluoedd eu hunain wedi cael eu dinistrio, ac albwm o SS ar wyliau, eu 'gwobr' am eu 'gwaith caled' yn y gwersylloedd. Mae'r curiadu yn pwysleisio'r angen am feirniadaeth unigol wrth edrych ar y ffotograffau sydd o'n cwmpas—gan eu cwestiynu'n gyson er mwyn eu 'gweld'. Bydd cyfeiliant sain o lais menyw yn gofyn yn dyner i chi feddwl am yr hyn y gallech fod wedi'i feddwl bryd hynny, yn y cyd-destun hwnnw. Dyma'r peth olaf rydych chi'n ei glywed wrth i chi basio pedair sgrin fideo fach sy'n dangos parhad hil-laddiad: Cambodia, Rwanda, Irac, Myanmar...

Am yr awdur

Mae Dr Eileen Little yn uwch ddarlithydd ac ymchwilydd mewn ffotograffiaeth. Roedd ei diddordeb yn y ffotograffau trawmatig o'r Holocost yn rhan o'i PhD ac mae ei diddordebau presennol yn cynnwys y defnydd o'r cyfryngau cymdeithasol mewn galaru.