Mae’n bosibl y bydd cyfraith eco-laddiad newydd yr UE yn dal i ganiatáu i droseddwyr amgylcheddol osgoi cosb

Gan Dr Filippos Proedrou, Uwch Ddarlithydd mewn Economi Wleidyddol Fyd-eang yn PDC, a Dr Maria Pournara, Darlithydd mewn Troseddeg ym Mhrifysgol Abertawe.

Yn ddiweddar, pasiodd yr UE gyfraith sy'n troseddoli gweithredoedd "tebyg i ecoladdiad". Mae'n ddatblygiad cyfreithiol chwyldroadol – y gyfraith gyntaf o'i fath i gael ei mabwysiadu gan endid gwleidyddol sydd â dylanwad byd-eang sylweddol. Serch hynny, gall rhai cyfyngiadau yn niffiniad y drosedd danseilio'r seiliau cyfreithiol dros erlyn yn llwyddiannus.

Ystyr llythrennol eco-laddiad yw dinistrio ein cartref. Mae'n cynnwys niwed gormodol sy'n dod â dirywiad a dymchweliad amgylcheddol difrifol ac mae wedi'i gysylltu'n dynn â newid yn yr hinsawdd sy'n mynd allan o reolaeth. Gellid ystyried bod y cwmnïau tanwydd ffosil mwyaf sy'n allyrru symiau enfawr o garbon deuocsid yn cyflawni eco-laddiad, yn ogystal â datgoedwigo ecosystemau hanfodol

Neu ystyriwch Bwlgaria, sydd wedi dod yn lle ar gyfer gwastraff a fewnforiwyd o wledydd eraill yn Ewrop oherwydd gorfodaeth amgylcheddol lacach. Gallai'r anghysondebau hyn arwain at droseddwyr amgylcheddol yn symud i awdurdodaethau mwy ffafriol er mwyn osgoi erlyn.

Diffyg ystyriaeth ryfygus

Yr ail fath o weithredoedd sy'n gallu sefydlu atebolrwydd yw gweithredoedd " creulon." Yn niffiniad y panel arbenigol, mae'r rhain yn cyfeirio at weithredoedd a gyflawnwyd " gyda diffyg ystyriaeth ryfygus o ddifrod a fyddai'n amlwg yn ormodol mewn perthynas â'r buddion cymdeithasol ac economaidd a ragwelir". Mae hyn yn galluogi diffynyddion i ddianc rhag cael eu herlyn yn unig drwy ddangos sut mae eu gweithredoedd sy'n niweidio'r amgylchedd hefyd yn darparu buddion sylweddol. Gall cwmnïau ynni sy'n cynhyrchu trydan trwy lo a nwy, er enghraifft, honni bod y budd cymdeithasol o ddarparu trydan, ac felly cadw'r goleuadau ymlaen a thai'n gynnes, yn cyfiawnhau eu hallyriadau.

Mae'r gair "rhyfygus" yn gosod y safon ar gyfer erlyniad yn rhy uchel, gan y bydd angen profi bod cyflawnwyr wedi ysgogi niwed gormodol (hefyd o'i gymharu â'r buddion sy'n dilyn). Ffordd arall i droseddwyr amgylcheddol ddianc rhag erlyniad yw dadlau nad yw maint y difrod yn "amlwg" yn ormodol o'i gymharu â manteision cymdeithasol ac economaidd.

Cymerwch y diwydiannau plastig, gwrtaith neu gemegol fel enghraifft. Mae eu harferion sy'n seiliedig ar danwydd ffosil yn cynhyrchu allyriadau, yn llygru'r aer ac yn diraddio'r amgylchedd. Maen nhw hefyd, fodd bynnag, yn creu swyddi ac yn helpu i gynhyrchu mwy o fwyd, ymhlith pethau eraill. Bydd yn ddiddorol gweld sut y bydd llysoedd yn diffinio'r hyn sy'n amlwg yn ddifrod gormodol mewn achosion o'r fath.

Ar ben hynny, bydd rhaid i erlynwyr brofi bod troseddwyr amgylcheddol yn gwybod bod tebygolrwydd sylweddol y byddai'r difrod yn digwydd. Fodd bynnag, gall hyn fod yn anodd iawn i'w brofi. Mae llygrwyr, wedi'r cyfan, yn gwneud popeth o fewn eu gallu i wella eu delwedd gyhoeddus ac anaml y maent yn cyfaddef eu bod yn fwriadol yn achosi llygredd, hyd yn oed yn breifat.

Gellid defnyddio honiadau o eco-laddiad i gefnogi achosion ymgyfreitha amgylcheddol yn erbyn llygrwyr mawr neu allyrwyr. Ond bydd achosion o'r fath yn cael eu brwydro'n galed gan y cwmnïau pwerus hyn ac felly byddant yn cymryd amser, yn wahanol i amserlen enbyd iawn sydd ar ôl i fynd i’r afael â newid yn yr hinsawdd.

Mae hyn i gyd yn golygu ei bod yn ymddangos bod diffiniad yr UE o eco-laddiad yn darparu cyfrwng i gorfforaethau ddianc rhag erlyniad yn lle gweithredu fel offeryn defnyddiol yn nwylo erlynwyr.

Er gwaethaf yr heriau cyfreithiol hyn, mae rhinweddau sylweddol i'r gyfraith newydd. Mae'n creu'r seiliau cyfreithiol dros erlyn troseddwyr carbon, gan bontio bwlch hanfodol mewn deddfwriaeth. Mae hefyd yn nodi dirwyon sylweddol i gwmnïau sy'n torri'r ddeddfwriaeth. A thrwy wneud Prif Weithredwyr ac aelodau bwrdd yn agored i fygythiad o hyd at ddeng mlynedd yn y carchar, hyd yn oed wrth weithredu o dan drwydded y llywodraeth, mae'n creu rhwystr cryf.

Rydym hefyd yn disgwyl i'r gyfraith eco-laddiad wneud i fusnes fel arfer ymddangos yn foesol wannach, wrth gryfhau'r achos dros drosglwyddo i ynni carbon isel. Yn y cyd-destun hwn, gellir ystyried troseddoli eco-laddiad fel offeryn pwerus ochr yn ochr â mesurau sefydledig ym mholisi newid hinsawdd yr UE, megis cymhellion ar gyfer cynhyrchu ynni adnewyddadwy ac effeithlonrwydd ynni.

Mae'r erthygl hon wedi'i hailgyhoeddi o The Conversation o dan drwydded Creative Commons. Darllenwch yr erthygl wreiddiol.

(Credyd delwedd: 24Novembers / Shutterstock)