Beth sy’n gwneud hyfforddwr pêl-droed da? Y realiti y tu ôl i’r straeon

Mae Dr Alan McKay, Uwch Gynorthwyydd Ymchwil ar gyfer y Ganolfan Ymchwil Pêl-droed yng Nghymru, ym Mhrifysgol De Cymru, yn ysgrifennu ar gyfer The Conversation ar ddechrau Ewro Merched UEFA 2025 ar yr hyn sy’n gwneud hyfforddwr pêl-droed da.

Gyda Ewro Merched 2025 ar y gweill, mae sylw’n troi nid yn unig at y chwaraewyr sy’n gobeithio am ogoniant, ond at y prif hyfforddwyr sydd â’r dasg o’u harwain.

Mae’r rhain yn cynnwys Sarina Wiegman o Loegr, a arweiniodd yr Iseldiroedd i fuddugoliaeth Ewro yn 2017 ac ailadroddodd y gamp gyda Lloegr yn 2022; Montse Tome o Sbaen, prif hyfforddwr benywaidd cyntaf pencampwyr y byd; a Rhian Wilkinson, sy’n paratoi Cymru ar gyfer eu hymddangosiad cyntaf erioed mewn twrnamaint mawr.

Mae’r pwysau’n aruthrol, ond beth sy’n gwneud hyfforddwr pêl-droed da mewn gwirionedd? Cynhaliodd fy nghydweithwyr a minnau astudiaeth yn ddiweddar ar ran Academi UEFA i ddeall y pwnc hwn yn well.

Mae digonedd o straeon. Bod yr hyfforddwr gorau yn bwyta, yn cysgu ac yn anadlu pêl-droed 24/7. Eu bod nhw’n ‘arweinwyr naturiol’ sy’n ysbrydoli drwy garisma pur. Bod llwyddiant yn mynnu hunanaberth cyson. Ond pan fydd hyfforddwyr yn ceisio anelu at y syniadau hyn, gall eu gadael yn teimlo wedi llosgi allan – wedi blino’n gorfforol ac yn emosiynol, wedi’u datgysylltu o’u bywydau personol ac yn cwestiynu eu gallu.

Mewn gwirionedd, mae hyfforddi effeithiol yn llawer mwy na thactegau neu gymhelliant. Mae’n ymwneud â pherfformiad, nid yn unig ar y cae, ond yn y ffordd y mae hyfforddwyr yn rheoli eu hunain, eu staff a’u chwaraewyr. Rhaid i hyfforddwr da gydbwyso eu cyfrifoldebau ag amser ar gyfer gorffwys ac adferiad. Rhaid iddynt gyfathrebu’n glir, bod y  ddigynnwrf o dan bwysau a chreu amgylchedd lle mae pawb yn gwybod eu rôl.

Mae Sarina Wiegman wedi disgrifio ei dull yn y termau hyn: “Rydym yn gwneud pob dim i baratoi cymaint ag y gallwn cyn i ni fynd i mewn i’r twrnamaint...i berfformio o dan y pwysau uchaf.”

Ond dydy hyfforddwyr ddim yn cyrraedd y meddylfryd hwn ar ddamwain. Mae wedi’i ddatblygu trwy brofiad ac, yn bwysicach fyth, trwy addysg strwythuredig.

Un canfyddiad pwysig oedd bod gan yr hyfforddwyr mwyaf effeithiol ymdeimlad cryf o bwy ydyn nhw – gan gynnwys eu gwerthoedd, eu harddull cyfathrebu, a’u cryfderau a’u cyfyngiadau. Mae’r rhain yn bethau sy’n effeithio ar chwaraewyr a’r staff maent yn gweithio gyda nhw.

 Mae hyd yn oed y prif hyfforddwyr angen cefnogaeth

Mae’r math hwn o hunanymwybyddiaeth yn aml yn cael ei lunio trwy raglenni addysg hyfforddwyr ffurfiol, lle mae cyfranogwyr yn gweithio’n agos gyda mentor. Gall y mentoriaid hyn gynnig adborth gonest, herio rhagdybiaethau a helpu hyfforddwyr i ddatblygu athroniaeth y gallant ei rhannu gyda’u tîm.

Mae’r broses honno’n hanfodol ar bob lefel, boed yn bêl-droed ar lawr gwlad neu’r llwyfan rhyngwladol. Mae hyfforddwyr sy’n deall eu hunain ac sy’n gallu defnyddio eu haddysg yn gallu addasu eu dull yn well i’r cyd-destunau maent yn gweithio ynddynt. Gallant feithrin ymddiriedaeth, undod a gwybod pryd i gamu’n ôl.

Mae Gareth Southgate, cyn brif hyfforddwr dynion Lloegr, yn enghraifft wych o hyn. Mae wedi siarad am bwysigrwydd cefnogi’r person yn gyntaf a’r chwaraewr yn ail. Mae wedi trafod gwerth empathi a grymuso chwaraewyr i wneud penderfyniadau ar y cae ac oddi arno.

Trwy’r broses hon, helpodd Southgate chwaraewyr i ganolbwyntio ar “lawenydd chwarae dros eu gwlad” yn hytrach na dim ond cyflawni canlyniadau. Efallai fod hyn wedi helpu i leddfu rhywfaint o’r pwysau a’r disgwyliadau anochel a osodwyd ar sgwad Lloegr gan y cyfryngau, cefnogwyr a Chymdeithas Bêl-droed Lloegr i ennill twrnameintiau.

Ar ôl cymhwyso, bydd hyfforddwr da yn parhau i geisio cyngor gan ei fentor ar faterion proffesiynol a phersonol y gallent fod yn eu profi yn eu rôl. Mae Emma Hayes, prif hyfforddwr tîm menywod yr Unol Daleithiau, wedi rhoi clod i’w mentor ei hun am ei helpu i fireinio ei steil arweinyddiaeth ac adeiladu cydlyniant tîm. Roedd ei gallu i greu amgylchedd diogel a chefnogol yn ganolog i fuddugoliaeth medal aur Tîm UDA yng Ngemau Olympaidd Paris 2024.

Mae dulliau Hayes yn dangos mai proses gydol oes yw hyfforddi, nid pen y daith. Mae’n gofyn am ddysgu, myfyrio ac addasu cyson. Nid yw’r hyfforddwyr gorau ond yn chwilio am dlysau. Maent yn anelu at adeiladu rhywbeth parhaol – diwylliant o ymddiriedaeth, tîm gwydn a lle i bobl ffynnu.

Wrth i Ewro 2025 barhau, mae’n werth cadw llygad, nid yn unig ar y sgôr, ond ar yr ochr. Nid yw marc go iawn hyfforddwr da bob amser i’w gael ar y sgôrfwrdd. Mae i’w gael yn y ffordd mae tîm yn chwarae, sut maent yn siarad am ei gilydd ac a ydyn nhw’n dal i wenu ar y diwedd.

Ailgyhoeddwyd yr erthygl hon o The Conversation o dan drwydded Creative Commons. Darllenwch yr erthygl wreiddiol. Barn yr awdur(on) yw’r rhai a fynegir yn yr erthyglau The Conversation ac nid ydynt o reidrwydd yn adlewyrchu barn Prifysgol De Cymru.