O fod yn llafur adeiladu i PhD: Taith anghonfensiynol Andrew drwy addysg uwch

Pan adawodd Andrew Ayres yr ysgol yn 16 oed, nid oedd prifysgol hyd yn oed ar y gorwel iddo.

“Ceisiais lefelau AS ond doedden nhw ddim yn addas i mi bryd hynny,” meddai, ac yn lle hynny, cymerodd swydd yn casglu gwydrau mewn tafarn ym Mhorth Talbot. Erbyn iddo gyrraedd 20 oed, ef oedd rheolwr cyffredinol y dafarn.

Wedi gweithio yn y dafarn hyd at ei ugeiniau cynnar, penderfynodd Andrew ei bod yn bryd newid gyrfa ac aeth ar drywydd ei dad a’i daid, y ddau yn saer coed, gan symud i fyd adeiladu. Dechreuodd yn wreiddiol fel llafurwr ar safle adeiladu, cyn dechrau ei brentisiaeth saernïaeth gyda Clockwork Carpentry.

A dyna pryd, wrth wneud y swydd honno, y dechreuodd Andrew ofyn cwestiynau a fyddai yn y pen draw yn ei arwain at PhD.

“Roeddwn i’n gweithio ar brosiect ffrâm bren fawr pan darodd e fi,” meddai. “Roeddwn i’n meddwl drwy’r amser, ‘sut ydyn ni’n gwybod na fydd y peth yma’n chwalu?’. Roeddwn i’n gallu ei adeiladu, wrth gwrs - ond roeddwn i eisiau deall y wyddoniaeth y tu ôl iddo. Peirianneg oedd y cam nesaf, a dyna beth wnaeth fy nenu - cael y ddealltwriaeth dechnegol o’r pwnc.”

Arweiniodd y chwilfrydedd hwnnw Andrew, pan oedd yn 24 oed, i ystyried gyrfa bosib mewn peirianneg strwythurol. Fodd bynnag, heb lefelau A, ni allai ddilyn y llwybr traddodiadol i’r brifysgol – ond ni wnaeth hynny ei atal.

“Fe gysylltais i â Phrifysgol De Cymru (PDC) i wneud cais am yr HND ac esboniais fy mhryder mawr gyda’r pwnc, a siaradais am fy mhrofiad a’r hyn roeddwn i wedi’i ddysgu ar y swydd,” meddai.

Wedi dechrau ei HND yn 2005, roedd Andrew yn gallu trosglwyddo i'r cwrs gradd yn ddiweddarach ac, yn 2009, graddiodd gyda gradd Baglor mewn Gwyddoniaeth ym maes adeiladu a pheirianneg sifil.

Fodd bynnag, ni fu ei ddiddordeb yn y pwnc yn dod i ben yno. Ar ôl cwblhau ei radd, sicrhaodd le ar gynllun graddedigion gyda’r cwmni seilwaith Costain, a gytunodd i noddi Andrew i astudio ei radd Meistr yn rhan-amser yn yr un pwnc â’i radd, wrth weithio i’r cwmni.

Ond nid oedd y cwrs yn fater syml o weithio ac astudio – roedd yn her fawr i Andrew hefyd.

“Fe wnes i symud i Lundain fel rhan o’m swydd gyda Costain, ond roeddwn i’n dal i astudio yn Ne Cymru am ddwy flynedd olaf fy ngradd Meistr pedair blynedd,” meddai.

“Doedd gen i ddim car, felly byddwn i’n cymryd y National Express bron bob nos Iau ac yn aros dros nos gyda ffrind, cyn mynd i’r brifysgol drwy’r dydd ddydd Gwener, ac wedyn yn ôl i Lundain. Fe wnes i hynny am ddwy flynedd. Roedd yn flinedig – ond roeddwn i’n benderfynol.”

Yna, yn 2019, sicrhaodd Andrew gynllun ariannu KESS PhD a gynhelir gan ESF mewn concrit isel-garbon, a gefnogir gan USW a Costain.

Canolbwyntiodd ei ymchwil, a gynhaliwyd ar y cyd â chwmni o'r enw Sika, ar ddatblygu cymysgedd concrit cynaliadwy.

“Fe wnes i ddatblygu actifydd alcalïaidd carbon isel, wedi’i darddu o wastraff diwydiannol, a oedd yn lleihau’r carbon cynhenid hyd at 50% o’i gymharu â’r ateb masnachol sydd ar gael,” meddai.

Mae Andrew bellach yn edrych i barhau â’i ymchwil ac archwilio cyfleoedd cydweithredol newydd i dreialu’r dechnoleg garbon isel gyda phartneriaid diwydiant amrywiol.

I Andrew, roedd cwblhau ei PhD yn her enfawr - ond yn rhywbeth roedd yn gwybod byddai’n werth chweil.

“Roedden ni newydd gael babi, roedden ni’n byw mewn tŷ oedd yn y bôn yn safle adeiladu, roeddwn i’n addysgu’n rhan-amser, ac yn ceisio gorffen fy PhD. Roedd e’n debygol o fod yr adeg fwyaf straenus yn fy mywyd,” meddai.

"Ond, y peth allweddol i mi a gadwodd fi’n frwdfrydig dros y blynyddoedd oedd dilyn fy angerdd. Doedd gen i ddim cynllun mawr. Mi wnes i jyst wneud beth o’n i’n mwynhau a rhoi popeth oedd gen i iddo."

Gan adeiladu ar ei brofiad mewn adeiladu a thechnegol drwy gydol ei yrfa, mae Andrew wedi dechrau rôl newydd yn ddiweddar gyda Costain fel Uwch Ymgynghorydd Datgarboneiddio. Mae ei rôl yn canolbwyntio’n bennaf ar ddylanwadu ar benderfyniadau cynnar dylunio a chyflwyno gan ddefnyddio egwyddorion PAS 2080, herio gor-ddylunio, a hyrwyddo atebion ymarferol, carbon-isel.