Pecyn addysgol newydd yn dod â lleisiau cyn-filwyr profion niwclear i mewn i ystafelloedd dosbarth

Mae ymchwil gan Brifysgol De Cymru (PDC) wedi cyfrannu at becyn addysgol newydd i blant ysgol ddysgu am hanes rhaglenni profion niwclear ledled y byd.

Wedi'i lansio ddoe (23 Hydref) yn y Senedd, cartref Senedd Cymru, mae'r pecyn addysgol wedi'i ddatblygu gan LABRATS International – grŵp ymgyrchu sy'n ymroddedig i godi ymwybyddiaeth o'r rhaglenni profion Atomig a Niwclear drwy gydol hanes, a'r effaith ar y miloedd o bobl dan sylw.

Bydd yr adnoddau, sydd wedi'u hanelu at blant ysgol 14 oed a hŷn, yn dysgu myfyrwyr am y rôl a chwaraeodd y DU wrth brofi arfau niwclear, ac mae'n rhan o faes llafur Bagloriaeth Cymru sy'n archwilio etifeddiaeth fyd-eang rhaglenni profion niwclear.

Mae'r pecyn yn cynnwys dyfyniadau o brosiect ymchwil nodedig – An Oral History of British Nuclear Test Veterans – dan arweiniad PDC mewn partneriaeth â Phrifysgol Lerpwl a National Life Stories, yr elusen gwaith maes hanes llafar sydd wedi'i lleoli yn y Llyfrgell Brydeinig.

Ar draws 41 o straeon bywyd manwl, mae'r ymchwil yn archwilio hanes profion niwclear o fewn cyd-destunau personol bywydau cyn-filwyr, o'u gobeithion fel milwyr ifanc i'w myfyrdodau yn ddiweddarach mewn bywyd. Drwy wneud hynny, mae'r ymchwil yn cyfrannu at hanes cymdeithasol Prydain ar ôl y rhyfel, tra hefyd yn gwella cydnabyddiaeth o gyn-filwyr profion eu hunain.

Arweiniodd yr Athro Chris Hill, ymchwilydd mewn Hanes yn PDC, y prosiect Hanes Llafar. Dywedodd: “Mae cyn-filwyr profion niwclear Prydain yn eu hwythdegau a'u nawdegau wedi dweud wrthym am bŵer dychrynllyd arfau niwclear, yn ogystal â'r ofn parhaus o'r sgil-effeithiau maen nhw'n eu cynhyrchu. Bydd y pecyn addysgol pwysig hwn yn galluogi plant ysgol i ddeall profion niwclear Prydain trwy lens bersonol stori bywyd unigolyn; gallant glywed sut y cyffyrddodd y profion hyn â bywydau, gan nodi iechyd, gobeithion, cariadon a chollfeydd cyn-filwyr a'u teuluoedd.”

Ychwanegodd Alan Owen, cyd-sylfaenydd LABRATS International: “Mae ein partneriaeth â’r prosiect Hanes Llafar yn hanfodol wrth wneud y pecyn addysgol hwn yn gwbl ryngweithiol. Mae myfyrwyr yn darllen y byd trwy ddyfeisiau electronig, ac mae clywed lleisiau cyn-filwyr yn hanfodol i lwyddiant yr adnoddau hyn. Heb gyfranogiad PDC, ni fyddai’n bosibl, felly rydym yn ddiolchgar iawn am yr ymchwil bwysig hon.”

Roedd y digwyddiad lansio, a welodd grŵp o fyfyrwyr Hanes PDC yn bresennol, hefyd yn cynnwys sesiwn Holi ac Ateb gan banel o arbenigwyr – gan gynnwys yr Athro Chris Hill a Sioned Williams AS – i drafod pwysigrwydd addysg ynghylch arfau niwclear.

Mae’r pecyn addysgol ar gael am ddim ar wefan Academi LABRATS: www.labratsacademy.online