Gwyddonydd PDC y cyntaf yng Nghymru i lansio arbrawf ar fwrdd Fram2

Bydd Prifysgol De Cymru (PDC) yn ymchwilio i sut mae'r corff dynol yn ymateb i straen hedfan gofod, gan ganolbwyntio ar y gwahaniaethau rhwng dynion a menywod. Bydd y data hwn yn cael ei gasglu ar fwrdd Fram2, y daith ofod ddynol gyntaf dros ranbarthau pegynol y Ddaear, sydd i fod i’w lansio heddiw (31 Mawrth).

Mae'r arbrawf yn garreg filltir i ymchwil yng Nghymru, ac yn cael ei arwain gan Damian Bailey, Cymrawd Ymchwil Wolfson y Gymdeithas Frenhinol ac Athro Ffisioleg a Biocemeg yn PDC.

Meddai'r Athro Bailey: "Mae hyn yn bwysig am fod cyrff dynion a menywod yn ymateb yn wahanol i hedfan gofod, ac rydyn ni am wneud yn siŵr bod taith sy’n cario criw i'r blaned Mawrth yn y dyfodol yn ddiogel i bawb. Fe fyddwn ni hefyd yn edrych ar sut mae straen yn effeithio ar yr ymennydd ac yn deall pam mae rhai gofodwyr yn fwy gwydn, neu'n well nag eraill am ymdrin ag amodau eithafol y gofod."

Pan mae bodau dynol yn teimlo straen, mae ein cyrff yn cynhyrchu proteinau. Gan ddefnyddio technoleg arloesol, bydd yr astudiaeth yn dadansoddi miloedd o'r proteinau hyn, sydd i’w cael mewn poer a gwaed, ac yn sylwi ar newidiadau i'r samplau yn ystod hediad gofod, yr hyn a elwir yn 'fiofarcwyr straen gofod'. Nod yr ymchwil yw deall sut mae gofodwyr yn addasu i hedfan gofod a sut mae hyn yn effeithio ar eu gallu i wrthsefyll teithiau hirdymor i Mars yn y dyfodol.

"Nid oes unrhyw amgylchedd sy'n fwy unigryw na heriol i fodau dynol na'r gofod. Does dim aer i'w anadlu, mae yna dymheredd eithafol, ymbelydredd, a dim disgyrchiant. Mae'r astudiaeth hon yn gam arwyddocaol tuag at fynd i'r afael â bylchau gwybodaeth hanfodol mewn ffisioleg ofod," meddai'r Athro Bailey, sy'n cadeirio Gweithgor Gwyddorau Bywyd yr Asiantaeth Ofod Ewropeaidd.

"Bydd ein biofarcwyr straen gofod yn helpu i baratoi'r ffordd ar gyfer camau personol i gadw gofodwyr yn heini ac yn iach yn ystod teithiau gofod. Mae hyn yn cynnwys rhaglenni ymarfer corff wedi'u teilwra i hybu iechyd a pherfformiad y gofodwyr yn ystod teithiau gofod dwfn yn y dyfodol".

Taith tua pedwar diwrnod o hyd fydd Fram2, sydd i fod i gael ei lansio ar 1 Ebrill (GMT). Cyn, yn ystod ac ar ôl y daith, bydd pedwar gofodwr (dau wryw a dwy fenyw) yn casglu samplau poer a gwaed gan ddefnyddio dyfeisiau wedi'u dylunio'n arbennig sy'n gweithio mewn dim disgyrchiant. Bydd y samplau wedyn yn cael eu dadansoddi gan yr Athro Bailey a'i gydweithiwr, yr Athro Christophe Hirtz o Brifysgol Montpellier.

"Mae taith Fram2 yn fwy na gwyddoniaeth arloesol," meddai'r Athro Bailey. "Mae'n pwysleisio pŵer cydweithio rhyngwladol. Mae'n bennod gyffrous ym maes archwilio'r gofod.

"Mae gennym ni lawer i'w ddysgu am sut mae'r gofod yn effeithio ar ein cyrff, ac mae'r ymchwil hon ar flaen y gad o ran sicrhau bod gofodwyr yn barod i fodloni'r gofynion ffisiolegol y maen nhw’n eu hwynebu."