Prifysgol De Cymru yn sicrhau cyllid ymchwil cyffuriau wrth i atgyfeiriadau cetamin gynyddu'n sydyn

Mae Prifysgol De Cymru (PDC) wedi derbyn cyllid i arwain ymchwil frys i leihau niwed o ganlyniad i ddefnyddio cetamin.

Bydd y dyfarniad gan Ymchwil ac Arloesi'r DU, mewn cydweithrediad â Nodau Gofal Iechyd Caethiwed y Swyddfa Gwyddorau Bywyd, yn ariannu'r prosiect, sy'n anelu at wella gwasanaethau triniaeth ac adferiad i bobl sy'n ceisio cymorth gyda'u defnydd o cetamin.

Mewn partneriaeth â Kaleidoscope, elusen flaenllaw yng Nghymru sy'n darparu gwasanaethau cyffuriau ac alcohol ledled Cymru a Chilgwri, bydd y prosiect yn datblygu prosesau atgyfeirio, asesu a monitro gwell ar gyfer unigolion sy'n cael triniaeth dadwenwyno ac adsefydlu cetamin.

Mae defnydd o cetamin wedi cynyddu'n sydyn ledled y DU, gyda thystiolaeth yn dod i'r amlwg o niwed corfforol a seicolegol difrifol sydd weithiau’n anadferadwy. Mae darparwyr gwasanaethau'n genedlaethol yn sôn am bwysau cynyddol ar wasanaethau, tra bod pobl sy'n defnyddio'r gwasanaethau yn aml yn disgrifio cefnogaeth yn anghyson neu’n annigonol.

Mae Kaleidoscope wedi gweld cynnydd sylweddol mewn atgyfeiriadau sy'n gysylltiedig â chetamin at ei wasanaeth preswyl, Birchwood @ Kaleidoscope House. Yn 2021, dim ond 2 achos o cetamin oedd yna, ond erbyn diwedd 2025 roedd hyn wedi codi i 101 o achosion, cynnydd o 4,950%. Mae'r cynnydd sydyn hwn yn tynnu sylw at yr angen dybryd am fodelau gofal arloesol a phwrpasol.

Dywedodd Dr Darren Quelch, Uwch Gymrawd Ymchwil: “Mae’r cydweithrediad hwn yn gam pwysig tuag at adeiladu gwasanaethau sy’n seiliedig ar dystiolaeth ac sy’n canolbwyntio ar y claf. Bydd y prosiect yn dadansoddi data presennol gan bobl sy’n defnyddio’r gwasanaethau, yn cynnal grwpiau ffocws gyda staff, ac yn cyfweld â phobl sydd â phrofiad byw o ddibyniaeth ar getamin. Byddwn hefyd yn creu adnoddau addysgol i wella ymwybyddiaeth o niwed sy’n gysylltiedig â chetamin.”

Pwysleisiodd Ruth Bowley, Arweinydd Ymchwil a Datblygu yn Kaleidoscope a goruchwyliwr busnes y prosiect, y potensial ar gyfer effaith genedlaethol. “Mae’r cydweithrediad hwn yn cryfhau ein hymrwymiad i ofal sy’n seiliedig ar dystiolaeth. Rydym eisoes yn ymgorffori ymchwil ac arloesedd mewn ymarfer dyddiol, a bydd gweithio gyda PDC yn cyflymu ac yn gwella’r gwaith hwnnw. Bydd yr astudiaeth yn dod â mewnwelediad defnyddwyr gwasanaeth ochr yn ochr â data clinigol i wella sut rydym yn asesu ac yn cefnogi pobl yr effeithir arnynt gan getamin.”

Mae’r prosiect yn cyd-fynd yn uniongyrchol â nodau gofal iechyd caethiwed cenedlaethol ac yn ymateb i alwadau gan lunwyr polisi, clinigwyr, a chyrff iechyd cyhoeddus am well dealltwriaeth a rheolaeth o niwed sy’n gysylltiedig â chetamin.