PDC yn cyhoeddi ysgoloriaeth ymchwil i sefydlu Llyfrgell Farddoniaeth Genedlaethol Cymru

Mae Prifysgol De Cymru (PDC) wedi cyhoeddi ysgoloriaeth ymchwil PhD arloesol newydd gyda'r nod o greu Llyfrgell Farddoniaeth Genedlaethol gyntaf Cymru.

Mae'r prosiect uchelgeisiol, a ariennir gan Gyngor Ymchwil y Celfyddydau a'r Dyniaethau (AHRC), yn ceisio gwneud barddoniaeth yn hygyrch i bawb trwy sefydlu llyfrgell 'digidol yn gyntaf, aml-safle', gan ddefnyddio seilwaith digidol arloesol.

Mae'r ysgoloriaeth ymchwil yn rhan o Wobr Cronfa Doethurol Cilgant Celtaidd - consortiwm amlieithog blaenllaw o saith sefydliad AU ledled Cymru, yr Alban a Chernyw. Mae'r Wobr yn canolbwyntio ar feithrin y genhedlaeth nesaf o dalent ymchwil o fewn yr economi greadigol, gan dargedu'n benodol micro-glystyrau yr effeithir arnynt gan anghydraddoldeb ac ynysu daearyddol.

Nod y prosiect yw mynd i'r afael â rhwystrau daearyddol a chymdeithasol-economaidd i ymgysylltiad diwylliannol trwy ddatblygu llyfrgell sy'n ffynnu ar draws sawl safle a llwyfannau digidol.

Bydd yr ymgeisydd PhD llwyddiannus yn arwain prosiect ymchwil i sefydlu'r llyfrgell a gwerthusiad effaith hydredol. Gan ddefnyddio'r Protocol Asesu Effaith Ansoddol (QuIP), bydd yr ymchwilydd yn mesur sut mae'r sefydliad newydd hwn yn effeithio ar ymarferwyr a chymunedau lleol o fewn micro-glystyrau creadigol - ardaloedd sy'n aml yn cael eu nodi gan dangynrychiolaeth neu eu hymyleiddio.

Bydd Dr Ben Gwalchmai, darlithydd mewn Arloesi Digidol yn PDC, yn arwain y broses recriwtio ar gyfer yr ysgoloriaethau myfyrwyr. Dywedodd: “Mae’r prosiect hwn yn fwy na dim ond ymarfer academaidd; mae’n brosiect trawsnewidiol ar gyfer economi greadigol Cymru.

“Drwy adeiladu Llyfrgell Farddoniaeth Genedlaethol sy’n rhoi sylw digidol yn gyntaf, rydym yn sicrhau bod cyfoeth barddoniaeth y Gymraeg a’r Saesneg ar gael i bawb, waeth ble maen nhw’n byw – o’n trefi arfordirol gwledig i’n calonau ôl-ddiwydiannol.”

Mae'r PhD wedi'i ariannu'n llawn am hyd at bedair blynedd, gan dalu ffioedd dysgu a darparu lwfans byw blynyddol di-dreth (£21,805 ar hyn o bryd ar gyfer y flwyddyn academaidd 2026-27). Bydd yr ymchwilydd yn cael ei oruchwylio gan dîm arbenigol gan gynnwys Dr Gwalchmai, yr Athro Diana Wallace, a Dr Rebecca Hutcheon, a bydd yn elwa o fod yn rhan o garfan ehangach y Cilgant Celtaidd, gan dderbyn hyfforddiant arbenigol a chyfleoedd rhwydweithio dan arweiniad diwydiant.

Mae'r Brifysgol yn chwilio am ymchwilydd dwyieithog (Cymraeg a Saesneg) sydd â chefndir cryf yn y diwydiannau creadigol, y dyniaethau digidol, neu lenyddiaeth.

Y dyddiad cau i wneud cais am yr ysgoloriaeth yw dydd Gwener 10 Ebrill 2026 am 4pm. Bydd y PhD yn dechrau ym mis Hydref 2026. Am fanylion llawn am yr ysgoloriaeth a gofynion ymgeisio, ewch i wefan Ysgol Graddedigion PDC.