Astudiaeth yn datgelu ‘llafur cudd’ bocsio menywod

Mae ymchwil gan Brifysgol De Cymru wedi datgelu’r etifeddiaethau coll a’r llafur cudd sy’n llunio proffesiynoldeb bocsio menywod, gyda chanfyddiadau’n cael eu rhannu mewn partneriaeth â’r elusen Boxing is Love.

Delwedd © Thomas Moran

Dan arweiniad Dr Sarah Crews, Athro Cyswllt Perfformiad a Diwylliant Corfforol, From Undercard to Headliner yw’r astudiaeth gyntaf o’i math, gan ganolbwyntio ar y lleisiau, y profiadau a’r hanesion sy’n aml yn cael eu hanwybyddu yn y gamp.

Wedi’i ariannu gan Ymddiriedolaeth Leverhulme, mae canlyniadau’r prosiect wedi cefnogi gwaith datblygu cwricwlwm Boxing is Love – elusen swyddogol y brand dillad bocsio byd-eang Boxraw – sy’n anelu at ddefnyddio bocsio fel mecanwaith ar gyfer newid cadarnhaol ar draws 14 gwlad ledled y byd.

Fel Ymgynghorydd Academaidd yr elusen, mae Dr Crews wedi helpu Boxing is Love i ddatblygu adnoddau i gefnogi plant ac oedolion ifanc sydd fel arfer yn cael trafferth mewn addysg brif ffrwd a gwasanaethau cyhoeddus, neu’n cwympo allan ohonynt.

Mae ei hymchwil yn cynnig safbwyntiau amrywiol ar focsio menywod, gan ymchwilio i'r heriau amlhaenog y mae bocswyr benywaidd yn eu profi yn y cylch ac ar y cyfryngau cymdeithasol, ac archwilio bocsio fel mwy na chwaraeon: lle ar gyfer hunaniaeth, mynegiant a pherthyn.

Dan ddefnyddio cyfweliadau a straeon personol gan focswyr, hyfforddwyr a gweithwyr proffesiynol y cyfryngau, mae'r prosiect yn dangos bod bocsio menywod yn cael ei ddal at ei gilydd gan lafur cudd - gwaith logistaidd, emosiynol a chynrychioliadol sy'n hanfodol i gyfranogiad, ond anaml y caiff ei gydnabod na'i wobrwyo.

Drwy gyfuno ymchwil ag arferion adrodd straeon ac adeiladu cymunedau, mae'r gwaith hwn yn ail-lunio bocsio o gamp a ddominyddir gan ddynion yn draddodiadol i ofod cynhwysol i fenywod a merched o bob cefndir.

Mae'r ymchwil hefyd yn dangos bod menywod yn parhau i fod yn ymrwymedig iawn i focsio oherwydd yr hyn y mae'n ei gynnig, gyda chyfranogwyr yn disgrifio'r gamp fel ffynhonnell hyder, eglurder a balchder, ac fel lle lle mae cryfder yn cael ei rannu yn hytrach na'i unigoli.

Dywedodd Dr Crews: “Pan fyddwn yn siarad am focsio menywod, rydym yn dathlu gwelededd – y datblygiadau arloesol, y penawdau, y pethau cyntaf yn hanesyddol. Ond y tu ôl i bob eiliad o gynnydd mae llawer iawn o lafur cudd. Nid yw menywod yn hyfforddi yn unig, maent yn trefnu eu sbario eu hunain, yn teithio pellteroedd hir ac yn talu o’u poced eu hunain, dim ond i gystadlu. Maent yn adeiladu diwylliannau campfa, rhwydweithiau cymorth a llwybrau cyfan nad yw’r gamp ei hun yn eu darparu eto.

“Ac er bod menywod yn dal bocsio at ei gilydd trwy’r gwaith anweledig hwn, maent hefyd yn cario’r llafur emosiynol ac esthetig o aros yn weladwy, yn gredadwy, yn ddigon marchnadwy i gael eu cymryd o ddifrif. Mae’n bresenoldeb, ond mae’n bresenoldeb costus. Ar yr un pryd, mae menywod yn profi absenoldeb yn y strwythurau o’u cwmpas; llai o gyfleoedd, cefnogaeth anghyson, craffu ar sail rhywedd a’r disgwyliad y dylent deimlo’n ddiolchgar am gael eu cynnwys o gwbl.

“Mae bocsio menywod yn edrych fel cynnydd, ond mae’r cynnydd hwnnw’n dibynnu ar lafur y mae’r gamp weithiau’n gwrthod ei weld. A hyd nes y cydnabyddir y llafur hwnnw, bydd dyfodol y gamp yn parhau i ddibynnu ar fenywod yn amsugno cost cael eu cynnwys.”

Ychwanegodd Shelley Lee, Cyfarwyddwr Rhaglenni yn Boxing is Love: “Mae bocsio menywod wedi dod yn bell, ond mae llawer o’r cynnydd hwnnw wedi’i adeiladu ar waith sydd dal heb ei gydnabod na’i wobrwyo i raddau helaeth.

“Fel elusen sy’n gweithio ledled y DU ac yn rhyngwladol i ddefnyddio bocsio fel cerbyd ar gyfer newid cymdeithasol, rydym yn gwybod mai dim ond hyd at ryw raddau y mae effaith y gamp yn mynd os yw’r strwythurau o’i chwmpas yn parhau i fethu’r bobl ynddi. Mae arbenigedd Sarah yn ein helpu i sicrhau nad yw ein gwaith yn efelychu’r un patrymau hynny.”