Astudiaeth newydd yn taflu goleuni ar risgiau cyfuno cocên ac alcohol

Mae ymchwil newydd gan Brifysgol De Cymru (PDC) yn rhoi cipolwg pwysig ar y risgiau cymhleth sy'n gysylltiedig â defnyddio cocên ac alcohol ar y cyd, cymysgedd sy'n cynhyrchu sylwedd gwenwynig yn y corff o'r enw cocaethylen.

Archwiliodd yr astudiaeth, mewn cydweithrediad â Choleg y Brenin Llundain ac Ymddiriedolaeth GIG Sandwell a Gorllewin Birmingham, farwolaethau lle'r oedd alcohol a chocên yn bresennol a lle'r oedd crwner wedi cofnodi'r achos fel hunanladdiad. Mae'r canfyddiadau'n tynnu sylw at we o ffactorau cymdeithasol, seicolegol ac iechyd sy'n gorgyffwrdd.

Dadansoddodd ymchwilwyr ddata o'r Gronfa Ddata Marwolaethau Genedlaethol, gan nodi 147 o achosion lle'r oedd cocaethylen yn bresennol ar adeg y farwolaeth a hunanladdiad wedi'i gofnodi fel y dyfarniad. Yn hytrach nag amlygu un achos, datgelodd y dadansoddiad fod gan y rhan fwyaf o unigolion gefndiroedd cymhleth.

Roedd gan dros hanner hanes wedi'i gofnodi o gyflyrau iechyd meddwl, ac roedd traean yn cael meddyginiaeth seiciatrig ar adeg y farwolaeth. Roedd y rhan fwyaf o'r sampl yn wrywod rhwng 25 a 45 oed, a daeth llawer o'r ardaloedd mwyaf difreintiedig yn economaidd.

Dywedodd Dr Nyle Davies, Uwch Gynorthwyydd Ymchwil yn PDC, fod y canfyddiadau'n tanlinellu cymhlethdod y berthynas rhwng defnyddio sylweddau a hunanladdiad.

“Yr hyn y gallwn ei weld yn y data yw nad yw’r berthynas rhwng defnyddio cocên ac alcohol a hunanladdiad yn syml. Mae’r marwolaethau’n cael eu deall yn well yng nghyd-destun heriau lluosog, cyfun, gan gynnwys iechyd meddwl ac amgylchiadau cymdeithasol.”

Dywedodd Dr Darren Quelch, Uwch Gymrawd Ymchwil yn PDC: “Mae’n hysbys bod cocaethylen yn rhoi straen ychwanegol ar y corff ac mae’n gysylltiedig â mwy o wenwyndra. Fodd bynnag, mae’r canfyddiadau’n awgrymu bod atal y niwed sy’n gysylltiedig â chyd-ddefnyddio cocên ac alcohol yn gofyn am ffocws ehangach sy’n mynd y tu hwnt i sylweddau unigol.

“Rydym yn gobeithio y bydd yr ymchwil yn sail i astudiaethau yn y dyfodol, negeseuon iechyd cyhoeddus, a gwasanaethau cymorth. Mae angen ymchwil bellach i sut mae defnyddio sylweddau’n rhyngweithio â ffactorau iechyd meddwl a chymdeithasol i gynyddu’r risg”.

Yn gynharach eleni, dyfarnodd Ymchwil Iechyd a Gofal Cymru dros £2 filiwn o gyllid ar gyfer sefydlu Canolfan Genedlaethol ar gyfer Ymchwil i Atal Hunanladdiad a Hunan-niweidio.

Mae’r fenter arloesol hon yn cael ei harwain gan yr Athro Ann John ym Mhrifysgol Abertawe, gyda PDC, Prifysgol Caerdydd, a’r Samariaid. Prif amcan y Ganolfan yw atal hunanladdiad trwy ddatblygu ymchwil a chapasiti yng Nghymru, gan gydnabod y rhyngweithio cymhleth rhwng ffactorau sy’n cyfrannu at hunanladdiad a hunan-niwed. Bydd PDC yn cyfrannu arbenigedd mewn defnyddio amryw o gyffuriau (cymysgu sylweddau), iechyd meddwl, a risg hunanladdiad a hunan-niweidio. Bydd hyn yn adeiladu ar ymchwil Grŵp Ymchwil Caethiwed PDC i ddefnyddio alcohol a chocên ar yr un pryd.