Ieithoedd mewn Perygl

Deialogau Diwylliannol Cymru a Khasi

Arweiniodd yr Athro Lisa Lewis Ddeialogau Diwylliannol Cymru a Khasi a ariannwyd gan Ymddiriedolaeth Leverhulme, prosiect rhyngddisgyblaethol mewn ymarfer celfyddydau creadigol rhwng Cymru ac India. Ymchwiliodd i'r etifeddiaeth ôl-drefedigaethol gymhleth rhwng pobl Cymru a phobl Khasi Gogledd-ddwyrain India. Mae'r etifeddiaeth hon wedi'i gwreiddio yn hanes Cenhadaeth y Methodistiaid Calfinaidd i Fryniau Khasi yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg a'r ugeinfed ganrif.

Archwiliodd y prosiect sefyllfa ymylol y ddau bobl (mewn perthynas â chategorïau ehangach fel Ymerodraeth Prydain a chenedl India) a'r ffordd yr effeithiodd hyn ar natur cyfnewid rhyngddiwylliannol, yn enwedig o ran iaith, llenyddiaeth, perfformiadau diwylliannol a cherddoriaeth.

Teithiau Perfformio, Canolfan Gelfyddydau Chapter, Caerdydd (llun: Andy Freeman)

Cymunedau Csángó Hwngari yn Rwmania

Mae Dr Márta Minier yn ymchwilio i dreftadaeth ddiwylliannol anghyffyrddadwy cymunedau Hwngaraidd Csángó sy'n byw yn rhan Moldafaidd o Romania. Mae'r prosiect hwn yn canolbwyntio ar Csángómagyar fel iaith neu dafodiaith, ac ar gyfathrebu rhwng cenedlaethau. Mae Márta yn astudio'r traddodiadau llafar, perfformio a chrefft y mae'r gymuned yn eu hymarfer yn eu bywydau bob dydd, gyda phwyslais arbennig ar eu cyfoeth o lên gwerin (straeon, baledi, caneuon, dawns, gweddïau/emynau eglwysig gwerin ac arteffactau), a sut mae hyn yn cael ei ymarfer a'i drosglwyddo o'r genhedlaeth hŷn i'r genhedlaeth iau.

Y pwyslais yw helpu'r cymunedau i ddod o hyd i ffyrdd o gynyddu defnydd a gwerth iaith – yn enwedig yn achos y cenedlaethau iau – a chipio'r dreftadaeth anhyblyg sydd wedi cael ei meithrin ers canrifoedd gan y gymuned. Mae diddordebau ymchwil Márta yn cynnwys astudiaethau cyfieithu, astudiaethau addasu, derbyniad Shakespeare, dramaturgi, yn ogystal ag astudiaethau Hwngaraidd a drama, llenyddiaeth a diwylliant Dwyrain-Canolbarth Ewrop yn ehangach.

Groeg Vlach a Pontig

Bu Dr Christina Papagiannouli yn cydweithio â Εύξεινος Λέσχη Βέροι ας ( Euxeinos Pontic Club of Veria), a Σύλλογος Blwsnos Βέροι ας (Cymdeithas Llên Gwerin Vlach Veria) ar berfformiad treftadaeth ieithoedd sydd mewn perygl. Mae dinas Veria yn croesawu amrywiaeth o isddiwylliannau ac is-ieithoedd, gan gynnwys Groeg Vlach a Pontig.

Yn ystod ei hymchwil, gweithiodd Dr Papagiannouli gyda chymunedau Groeg Vlach a Pontig, arsylwodd eu gwaith, a chymerodd ran yn eu perfformiadau treftadaeth, gan ddysgu nid yn unig am dreftadaeth ddiwylliannol y cymunedau ond hefyd am ei threftadaeth bersonol ei hun.