Myfyriwr Graddedig PDC yn dod yn therapydd cerddoriaeth gyntaf Ynys Manaw

Pan fydd Heather Daykin yn graddio gydag MA mewn Therapi Cerddoriaeth o Brifysgol De Cymru (PDC) yr wythnos hon, ni fydd hi'n dathlu cyflawniad personol yn unig. Hi yw'r therapydd cerddoriaeth gymwysedig cyntaf ar Ynys Manaw, gan ddod â math newydd o therapi i'w chymuned.

Ar ôl tair blynedd o gydbwyso astudio â gwaith, bywyd teuluol a mwy na 27,000 milltir o deithio, mae Heather bellach yn paratoi i sefydlu gwasanaethau therapi cerdd ar yr ynys, lle mae'n gobeithio gwella mynediad at gymorth iechyd meddwl i bobl o bob oedran.

Dywedodd Heather, a weithiodd fel athrawes am dros 10 mlynedd cyn ailhyfforddi, ei bod wedi'i hysgogi gan anghenion ei chymuned.

Dywedodd: "Mae angen mwy o gymorth iechyd meddwl arnom ni, fel cymuned. Mae mynediad at opsiynau therapiwtig y tu hwnt i therapïau siarad yn gyfyngedig, ac mae gennym lefelau uchel o atgyfeiriadau iechyd meddwl. Mae ymchwil yn awgrymu y gall byw ar ynys gynyddu teimladau o fod yn unig, ac, er ei fod yn rhywbeth y mae ein gwasanaeth iechyd yn edrych arno, roeddwn i eisiau bod yn rhan o'r ateb."

Atgyfnerthwyd ei huchelgais i hyfforddi ar ôl iddi brofi parlys rhannol yn dilyn yr hyn y mae meddygon yn credu oedd cymhlethdod COVID-19.

"Roeddwn i mewn cadair olwyn am tua deng mis a bu'n rhaid i mi ddysgu i gerdded eto," meddai. "Does dim byd tebyg i brofiad bywyd mawr fel yna i wneud i chi ailfeddwl popeth."

Nid oedd symud i ffwrdd i astudio erioed yn opsiwn. Mae gan Heather a'i gŵr ddau o blant ifanc, ac roedd hi eisiau aros ar Ynys Manaw wrth hyfforddi.

"Os ydych chi'n mynd i hyfforddi i fod yn rhan o'ch cymuned, mae gadael eich cymuned i wneud hynny yn trechu'r pwynt," meddai.

Hyfforddiant Therapi Cerdd PDC yw'r unig gwrs dysgu cyfunol yn y DU, sydd wedi'i gynllunio i ehangu mynediad i'r proffesiwn. Roedd yn caniatáu i Heather gwblhau ei lleoliadau clinigol ar yr ynys wrth deithio i'r campws bob pythefnos yn ystod y tymor.

Dros dair blynedd cwblhaodd 82 o hediadau, mwy na 110 o deithiau trên a theithio 27,321 milltir, wrth barhau i ddysgu, rhedeg ei busnes ei hun, a magu ei theulu.

"Rwy'n hynod ddiolchgar i'm darlithwyr am ddod o hyd i ffordd o gyflwyno'r cyrsiau hyn sy'n hygyrch i bobl," meddai. "Heb y ffordd honno o hyfforddi, ni fyddwn wedi gallu ei wneud."

Dywedodd Heather fod y gefnogaeth a gafodd o bob rhan o Ynys Manaw yn allweddol wrth wneud ei hastudiaethau yn bosibl. Cyn gwneud cais, cyfarfu â sefydliadau gofal iechyd i sicrhau y byddai angen therapi cerdd, ac fe wnaeth eu cefnogaeth ei helpu i sicrhau mwy na £20,000 o gyllid gan elusennau, ymddiriedolaethau, busnesau lleol, a sefydliadau cymunedol i dalu ffioedd cwrs a chostau teithio.

"Rwy'n credu ei fod yn cynrychioli bod pobl yma yn cydnabod bod angen," meddai.

"Mae fy ngŵr wedi bod yn rhodd o’r nef yn hyn i gyd, ond mae pawb o'n cwmpas wedi helpu i wneud i fywyd weithio pan oedd yn rhaid i gynlluniau teithio newid. Digwyddodd fy hyfforddiant gan fod pobl wedi dod ynghyd i fy nghefnogi."

Trwy gydol ei hyfforddiant, cwblhaodd Heather leoliadau yn cefnogi plant a phobl ifanc sy'n profi anawsterau iechyd meddwl a chleifion hosbis a'u teuluoedd, gan gynnwys pobl sy'n byw gyda dementia a pherthnasau mewn profedigaeth. Datblygodd hefyd brosiectau cerddoriaeth gymunedol, gan gynnwys rhaglen wythnosol 'canu er lles' mewn hosbis a sesiynau cerddoriaeth grŵp i oedolion ag anableddau dysgu.

"Mae therapi cerddoriaeth yn rhychwantu genedigaeth i brofedigaeth a phopeth rhyngddynt," meddai. "Dydyn ni ddim yn dibynnu ar allu rhywun i gyfathrebu ar lafar. Gall cerddoriaeth helpu pobl i gyfathrebu a mynegi pethau nad ydyn nhw bob amser yn gallu eu rhoi mewn geiriau."

Mae Heather yn credu bod treftadaeth gerddorol gyfoethog Ynys Manaw hefyd wedi helpu pobl i gofleidio'r syniad o therapi cerddoriaeth.

"Rydyn ni'n ynys gerddorol iawn," meddai. "Mae cerddoriaeth yn rhan enfawr o'n diwylliant. Mae cerddoriaeth Manaw mor wych â chyfoethog, ac mae cymaint o grwpiau a sefydliadau cerddorol. Pan es i at bobl a dweud fy mod i eisiau defnyddio cerddoriaeth i wella iechyd a lles pobl, eu hymateb oedd yn syml, 'Pam na fyddech chi?'"

Mae Heather hefyd yn credydu cerddoriaeth am helpu ei hadferiad ei hun.

"Pan oeddwn i'n dysgu cerdded eto, roeddwn i'n defnyddio cerddoriaeth i helpu fy ngherddediad," meddai. "Mewn ffordd, rwy'n gleient therapi cerddoriaeth fy hun."

Ar ôl graddio gyda rhagoriaeth, mae Heather eisoes wedi sefydlu ei hun fel ymarferydd preifat ac mae bellach yn gweithio i sicrhau cefnogaeth hirdymor i wasanaethau therapi cerdd ar draws Ynys Manaw.

Mae ei chyflawniadau hefyd wedi cael eu cydnabod yn rhyngwladol. Mae Heather wedi derbyn un o ddim ond deg ysgoloriaeth ledled y byd gan Ffederasiwn Therapi Cerddoriaeth y Byd, gan ei galluogi i fynychu cynhadledd ryngwladol y sefydliad yn Bologna yn ddiweddarach y mis hwn.

"Mae'r gwaith yn dechrau nawr," meddai. "Mae'n ymwneud â helpu pobl i ddeall beth y gall therapi cerddoriaeth ei gynnig ac adeiladu gwasanaeth cynaliadwy i'r ynys."

Wrth edrych ymlaen, mae Heather yn gobeithio na fydd hi'n parhau i fod yn unig therapydd cerddoriaeth yr ynys am gyfnod hir.

"Nawr fy mod i yw'r cyntaf, mae yna rai eraill yn gobeithio gwneud yr un peth. Gobeithio y gallwn adeiladu tîm a dod â therapi cerddoriaeth i lawer mwy o bobl ar draws Ynys Manaw."