Newid canfyddiadau o Focsio Menywod
Mae ymchwil yr Athro Cyswllt Sarah Crews yn archwilio'r angen am ysgolheictod beirniadol ar focsio menywod – camp sy’n parhau i fod yn destun dadlau, er ei bod yn dod yn fwyfwy amlwg.
Mae ei gwaith yn archwilio 'ochr B' y diwylliant bocsio, gan ymchwilio i'r tensiwn rhwng sut mae bocswyr benywaidd yn deall eu gwaith a'u hymgorfforiad eu hunain, a sut maen nhw'n cael eu hamgyffred neu eu cyfleu gan eraill. Yn ei hanfod, mae'r ymchwil yn gofyn: straeon pwy sy'n cael eu gwerthfawrogi mewn bocsio, a sut mae cof a chynrychiolaeth ddiwylliannol yn siapio pa gyfraniadau sy'n cael eu gwneud yn weladwy – a pha rai sy'n cael eu hymyleiddio?
Mae ymchwil Dr Crews eisoes wedi dechrau siapio sgyrsiau cyhoeddus ac academaidd ynghylch rhywedd a chwaraeon. Mae ei hymchwil wedi llywio sylw yn y cyfryngau ar ddadleuon rhywedd yng Ngemau Olympaidd Paris 2024 ac wedi cyfrannu at drafodaethau mewn sefydliadau eirioli fel Women in Boxing.
Trwy ei gwaith gyda Women's Boxing Wales a Boxing Is Love, mae hi wedi cydweithio ag athletwyr, hyfforddwyr a chymunedau ar lawr gwlad i roi mwy o lais i’r rhai sy’n cael eu tangynrychioli a herio naratifau dominyddol mewn chwaraeon. Mae'r partneriaethau hyn wedi helpu i bontio ymchwil academaidd â phrofiad bywyd, gan feithrin deialog gynhwysol a newid a arweinir gan y gymuned.
Mae ei phrosiect a ariennir gan Leverhulme, From Undercard to Headliner: Lost Legacies and Hidden Labour in Women's Boxing, wedi arwain at fonograff ac archif ddigidol sy'n cynnig adnoddau sydd ar gael i addysgwyr, llunwyr polisi, ac ymgyrchwyr sy'n gweithio tuag at gydraddoldeb rhywedd mewn chwaraeon. Mae'r allbynnau hyn yn dogfennu ac yn dathlu profiadau bywyd bocswyr benywaidd yng Nghymru ac yn rhyngwladol, gan gyfrannu at hanes chwaraeon mwy cynhwysol.
Mae Dr Crews hefyd yn datblygu prosiect ymchwil ac ymgysylltu cymunedol ar raddfa fawr, Wear and Tear: Boxing, Bodily Autonomy and Sites of Care and Resistance. Mae'r ymchwil hwn, a gynhaliwyd gyda champfeydd bocsio cymunedol, yn archwilio sut mae straeon yn cael eu creu, eu cadw a'u trosglwyddo trwy weithredoedd bob dydd o ofal, addysgu a chefnogaeth mewn a thrwy focsio.
Mae am dynnu sylw at gyfraniadau hanfodol menywod (hyfforddwyr, mamau, gweinyddwyr, a gofalwyr) y mae eu gwaith yn cynnal gwead cymdeithasol y gampfa ond eto’n parhau’n anweledig yn aml. Drwy ddynodi campfeydd bocsio’n safleoedd gofal diwylliannol, bydd Wear and Tear yn archwilio gwytnwch, ymdeimlad o berthyn, a straeon cymunedol yn y gamp, ac yn ystyried sut y gall cydnabod gwaith cudd drawsnewid ein dealltwriaeth o focsio fel arfer diwylliannol byw yng Nghymru.