Rebecca Haycock

I Rebecca Haycock, mae storïau wrth galon ei hymchwil. Mae profiadau bywyd menywod a phlant sydd wedi dioddef cam-drin domestig yn llywio ei hymchwil, ei haddysgu, a’i heiriolaeth.

Diffiniwyd gyrfa Rebecca gan ei hymrwymiad i gefnogi goroeswyr cam-drin domestig. Ers bron i dri degawd, mae hi wedi gweithio yn y sector Trais yn Erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (VAWDASV), gan ymgymryd â rolau amrywiol mewn gwasanaethau rheng flaen, datblygu strategol, a’r byd academaidd.

Dechreuodd ei gyrfa gynnar ar ôl cwblhau ei gradd. “Ar ôl y brifysgol, roedd gen i swydd fel Nani a hefyd gwirfoddolais i’r NSPCC, a arweiniodd at weithio gyda phlant mewn lloches i fenywod. Ar ôl cael fy mhlant fy hun, newidiais fy rôl a dechrau gweithio gyda theuluoedd mewn prosiectau cymunedol, gan ddatblygu rhaglenni grŵp i gefnogi plant a mamau oedd wedi profi cam-drin domestig,” meddai.

Gan jyglo bywyd gwaith a theuluol, fel mam sengl i dri o blant, dychwelodd Rebecca i fyd addysg i wneud gradd Meistr yn rhan-amser. Symudodd yn raddol i rolau mwy strategol, gan gynnwys gweithio fel Cynghorydd Rhanbarthol ar gyfer trais yn erbyn menywod yng Ngwent. Yma, chwaraeodd ran yn y gwaith o weithredu deddfwriaeth 2015 Llywodraeth Cymru gyda’r nod o fynd i’r afael â thrais domestig a gwella cymorth i oroeswyr.

Nawr, mae Rebecca yn gwneud cyfraniadau sylweddol i ymchwil yn y maes hwn, gyda dau brosiect yn canolbwyntio ar leisiau goroeswyr, gan sicrhau bod y lleisiau hyn nid yn unig yn cael eu clywed ond yn cael eu defnyddio i ysgogi newid ystyrlon.

Mae’r prosiect cyntaf yn archwilio’r defnydd o gyfrinachedd gan famau yn ystod ac yn dilyn trais a cham-drin domestig. Yn ystod achosion o gam-drin domestig, mae hunaniaeth bod yn fam yn destun ymosodiad a gellir ystyried anallu mamau i atal yr ymosodiad hwn neu amddiffyn eu hunain a’u plant fel ‘methiant’ yn eu rôl mam. Trwy archwilio cyfrinachedd, mae Rebecca yn beirniadu disgyrsiau ‘beio mamau’. I lawer o famau a rannodd eu storïau, defnyddiwyd cyfrinachedd fel strategaeth goroesi ac fel mynegiant o wydnwch yn hytrach nag arwydd o fethiant wrth roi gofal.

Dywedodd Rebecca: “Pan mae trais domestig, gall bod yn fam ddod dan ymosodiad o lefydd annisgwyl. Gall mamau brofi cymorth anghyson gan wahanol wasanaethau. Yn aml, y fam yw'r unig riant gweladwy ac felly hi sy'n dod i gysylltiad â gwasanaethau. Mae’n bosibl y bydd rhai gwasanaethau’n cydnabod ei hangen i gael ei hamddiffyn tra bod eraill yn ei dal hi i gyfrif am fethiant canfyddedig i amddiffyn.

“Ar gyfer fy ymchwil, casglais storïau am brofiadau bywyd gan famau. Darparodd y storïau hyn ffordd o ddeall sut roedd mamau yn gwneud synnwyr o’u profiad o gam-drin, sut roeddent yn defnyddio ac yn deall cyfrinachedd gyda’u plant, a sut yr oedd wedi effeithio ar eu perthynas a’r cyfleoedd i geisio cymorth. “

Yn ddiweddar, derbyniwyd yr ymchwil hwn i’w gyhoeddi gan Rebecca, gan nodi carreg filltir bwysig wrth ddod â’r storïau hyn i sylw ehangach.

Mae ei hail brosiect ymchwil yn sail i’w PhD, lle mae’n gweithio gyda phobl ifanc sydd wedi byw drwy drais domestig. Mae ganddi ddiddordeb arbennig yn eu gallu i wneud dewisiadau a phenderfyniadau, yn ogystal â sut maent yn dod o hyd i ffyrdd o lywio eu profiadau a llunio eu naratifau eu hunain.

Er mwyn dal y storïau hyn, mae Rebecca yn defnyddio dulliau ymchwil creadigol, gan gynnal gweithdai sy'n galluogi pobl ifanc i fynegi eu profiadau trwy wahanol gyfryngau y tu hwnt i eiriau. Mae'r gweithdai hyn wedi'u cynllunio i fod yn gyfranogol, gan sicrhau bod pobl ifanc nid yn unig yn bynciau ymchwil ond yn gyfranwyr gweithredol at waith a allai lywio gwasanaethau a pholisïau cymorth yn y dyfodol.

“Mae llawer o waith ymchwil wedi’i wneud i effaith cam-drin domestig ar blant ac mae’n gymhleth, yn amrywiol ac yn dibynnu ar sawl ffactor,” esboniodd Rebecca.

“Yn draddodiadol mae ymchwil wedi canolbwyntio ar yr effeithiau o safbwynt oedolyn, a gall hyn olygu bod modd diystyru’r ffyrdd unigryw y mae plant yn gweithredu ac yn gwneud synnwyr o’u profiad.

“Efallai y bydd un plentyn yn ymddangos fel pe bai’n alinio ei hun gyda’r troseddwr gan y gall hwnnw fod y lle mwyaf diogel i fod, tra gallai un arall weithredu fel cymar i’w fam a chael nerth ohono. Mae wir mor amrywiol a dyna pam mae safbwyntiau trwy storïau yn bwysig.”

Mae’r ddau brosiect yn cyd-fynd â chydnabyddiaeth gynyddol mewn polisi ac ymchwil bod yn rhaid i leisiau goroeswyr fod yn ganolog i ddatblygu ymatebion effeithiol i gam-drin domestig. Mae strategaeth Llywodraeth Cymru ar fynd i’r afael â VAWDASV yn rhoi pwyslais cryf ar weithio gyda goroeswyr i lunio gwasanaethau, ac mae ymchwil Rebecca yn chwarae rhan allweddol yn yr ymdrech honno.

I Rebecca, mae Diwrnod Rhyngwladol y Menywod yn gyfle hanfodol i ymhelaethu ar y storïau hyn. “Mae’n ymwneud â rhannu llwyddiannau menywod – y storïau mawr, y storïau bach, a’r storïau bob dydd, sydd fwyaf pwerus yn fy marn i,” meddai. “I mi, mae Diwrnod Rhyngwladol y Menywod yn foment o gysylltiad, yn ofod lle mae lleisiau’n cael eu clywed a’u dathlu, boed trwy eiriau ysgrifenedig, profiadau llafar, neu fynegiant creadigol, mae gan storïau y pŵer i ysgogi newid.”