Ymchwil wedi’i Thorri: Pam mae Merched Disglair yn Gadael

Gan Dr Emma Hayhurst, Darlithydd Uwch mewn Bioleg, Prifysgol De Cymru

Mae’n anodd i unrhyw rieni gyfuno gofynion gwaith gyda gofynion bywyd teuluol. Yn fy achos i, effeithiodd fy awydd am deulu ar fy ngyrfa hyd yn oed cyn i’r plant ymddangos.

Roeddwn i’n 30 oed, yn dod i ddiwedd fy swydd post-ddoethurol gyntaf ac yn ceisio penderfynu ble i fynd nesaf. Gwnes i ymgeisio am, ac cefais gynnig ar gyfer, dau swydd. Un oedd swydd tair blynedd fel Cydymaith Ymchwil gyda’r London School of Tropical Medicine and Hygiene, yn gweithio yn eu canolfan Cyngor Ymchwil Meddygol yn Gambia. Y llall oedd fy swydd bresennol fel Darlithydd Uwch ym Mhrifysgol De Cymru. Roedd yn benderfyniad anodd, ac roeddwn i’n poeni amdano’n fawr. Enillodd De Cymru ac, er cefais deimlad o dristwch am droi cefn ychydig ar yrfa ymchwil pure, symudais yn hapus i Gymru a chefais fy nhoflu’n syth i’r gwaith dwfn o addysgu myfyrwyr. Fe oroesais, ac mae’n troi allan fy mod i’n caru addysgu ac yn eithaf da ynddo hefyd, a oedd yn rhyddhad.

Saith mlynedd a hanner a dau blentyn yn ddiweddarach, rwy’n gwybod fy mod wedi gwneud y penderfyniad cywir, ond mae fy ymchwil wedi dioddef. Nid yn unig oherwydd y baich dysgu trwm sydd gennym yma ym Mhrifysgol De Cymru, ond hefyd oherwydd fy mod wedi mynd rhan-amser, a chymryd bron i ddwy flynedd i ffwrdd ar absenoldeb mamolaeth.

Mae byd academia ac ymchwil yn anodd i aros ynddo hyd yn oed yn y tywydd gorau, ond mae’n anoddach fyth os ydych chi’n rhiant. Nid yn unig bod llawer o rieni am weithio rhan-amser, ond rydych hefyd yn cymryd amser i ffwrdd ar gyfer eich teulu, yn llai parod i’w symud o gwmpas y wlad, ac yn llai gallu i aros yn y labordy hyd at hanner nos bob nos. Mae byd ymchwil cyflym yn symud yn gyflym iawn. Rydych chi’n teimlo eich bod ar ôl a’r hyder yn mynd. Yn fy achos i, argyhoeddais i mi fy hun fy mod yn hapus i fod yn athro. Rwy’n lwcus, oherwydd cefais swydd barhaol cyn i mi ddechrau fy nheulu. Mae gen i lawer o ffrindiau o’m dyddiau post-doc sydd wedi gadael academia’n llwyr unwaith y cawsant eu plant. Er enghraifft, un ohonynt ddaeth yn gynorthwyydd addysgu rhan-amser mewn ysgol yn lle hynny. Nid oeddent yn gallu gwneud iddo weithio iddynt. Roeddynt i gyd yn ferched. Dylai ni galaru colled y rhai ymchwilwyr talentog hyn, a gwneud popeth a allwn i wneud ymchwil a bywyd teuluol yn gydnaws.