Ymchwil newydd i drawsnewid addysg ieithoedd ffoaduriaid a mudwyr

Mae Prifysgol De Cymru yn rhan o brosiect ymchwil gwerth £737,000 sy'n archwilio sut y gall addysg iaith i ffoaduriaid a mudwyr ddod yn fwy amlieithog a chynhwysol ledled Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon.

Dan arweiniad y Brifysgol Agored, mae'r Prosiect 'Dull Amlieithog a Dad-drefedigaethol o Addysg Iaith i Oedolion sy'n Ffoaduriaid a Mudwyr' (MDLE) yn astudiaeth ddwy flynedd a hanner a ariennir gan y Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol (ESRC).

Gan weithio gyda 13 o sefydliadau partner ledled Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon, bydd y prosiect yn datblygu dull newydd sy'n ymgorffori ieithoedd lleiafrifol brodorol, ieithoedd cartref ffoaduriaid a mudwyr, a’r Saesneg.

Bydd yr Athro Mike Chick, darlithydd yn TESOL (Addysgu Saesneg i Siaradwyr Ieithoedd Eraill) a Hyrwyddwr Ffoaduriaid PDC, yn cynnal ymchwil ar gyfer y brifysgol, ochr yn ochr â Dr Sarah Cox a Dr Sylvia Warnecke o'r Brifysgol Agored yn yr Alban, Dr Gwennan Higham o Brifysgol Abertawe a Dr Mel Engman o Brifysgol y Frenhines Belfast. Mae Dr Memory Malibha-Stratton, Cydymaith Ymchwil ac Arloesi yn y Brifysgol, hefyd yn rhan o'r tîm craidd.

Datblygu dull newydd o addysg iaith

Mae'r ymchwil yn adeiladu ar brofiad y tîm o addysgu ieithoedd i ffoaduriaid a mudwyr ac addysg ieithoedd brodorol ar draws y tair gwlad.

Canfu ymchwil flaenorol gan Dr Sarah Cox gyda theuluoedd ffoaduriaid sydd newydd gyrraedd a'r Groes Goch Brydeinig y gallai cynnwys ieithoedd cartref ffoaduriaid mewn addysg iaith gynyddu hyder a grymuso’r cyfranogwyr a chefnogi eu dysgu. Bydd y prosiect newydd yn cyfuno'r dull hwn â chyfleoedd i ddysgu ieithoedd brodorol fel Cymraeg, Gaeleg yr Alban a Gwyddeleg Iwerddon ochr yn ochr â Saesneg.

Bydd yr ymchwil hefyd yn adeiladu ar waith yr Athro Mike Chick i wella addysg iaith i ymfudwyr yng Nghymru; ymchwil Dr Gwennan Higham ar effaith dosbarthiadau Cymraeg i fudwyr; gwaith Dr Sylvia Warnecke yn datblygu cyrsiau Datblygiad Proffesiynol Parhaus yr Alban ar gyfer athrawon yn yr Alban; a gwaith Dr Mel Engman ar addysg cyfrwng Gwyddelig yng Ngogledd Iwerddon.

Mae'r prosiect hefyd yn adeiladu ar ddigwyddiadau ymgynghori a gynhaliwyd yn Belfast, Caerdydd a Chaeredin yn 2024 gyda rhanddeiliaid gan gynnwys sefydliadau'r trydydd sector, awdurdodau lleol, colegau addysg bellach a phobl o gefndiroedd ffoaduriaid a mudwyr.

Gweithio ar draws Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon

Bydd yr ymchwil yn digwydd mewn tri cham. Bydd ymchwilwyr yn dechrau trwy gyfweld â rhanddeiliaid allweddol ym mhob cenedl cyn defnyddio eu canfyddiadau i gyd-ddylunio gweithdai ac adnoddau addysgu gyda sefydliadau partner.

Bydd y gweithgareddau hyn yn llywio cwrs datblygu proffesiynol ar-lein gyda mynediad agored i athrawon iaith, a fydd yn parhau i fod ar gael trwy OpenLearn Create ar ôl i'r prosiect ddod i ben. Bydd y cam olaf yn dod â rhanddeiliaid o'r tair cenedl ynghyd trwy ddigwyddiadau cyfnewid gwybodaeth i rannu canfyddiadau a meithrin perthnasoedd.

Dywedodd Dr Sarah Cox, Arweinydd y Prosiect: "Rydym yn falch iawn o fod wedi sicrhau grant ESRC ar gyfer ein Prosiect MDLE ac rydym yn gyffrous am y gwahaniaeth y gallai'r ymchwil hon ei wneud i addysg iaith i ffoaduriaid a mudwyr yn y DU.

"Trwy gynyddu dysgu rhwng cenhedloedd datganoledig y DU, rydym yn gobeithio newid agweddau ac arferion mewn addysg iaith, cynyddu sgiliau, gwybodaeth a hyder athrawon mewn dulliau amlieithog, dad-drefedigaethol, a chryfhau rhwydweithiau rhwng Saesneg ar gyfer Siaradwyr Ieithoedd Eraill (ESOL), athrawon, arbenigwyr ieithoedd brodorol, a chymunedau ffoaduriaid a mudwyr."