Grŵp Ymchwil Saesneg

Barrie Llewelyn

Mae’r awdur creadigol Barrie Llewelyn wedi datblygu ac yn arwain y prosiect Siarada â Mi (sydd wedi cael ei ariannu yn ei wahanol fersiynau gan Gynllun Ariannu Llenyddiaeth er Lles Llenyddiaeth Cymru, Cyllid Gweithgaredd Dinesig, Cyllid Ymchwil, Cyllid Keif a Chyllid Ailgodi’n Gryfach). Ym mis Ionawr 2020, cafodd ffoaduriaid o Syria a Swdan a adsefydlwyd yn Rhondda Cynon Taf eu cysylltu gyda siaradwyr Saesneg lleol mewn cyfres o weithdai creadigol. Ymchwiliodd y prosiect i rôl creadigrwydd wrth gaffael iaith a chynorthwyodd hefyd y broses o integreiddio a dealltwriaeth o ddiwylliannau ei gilydd. Yr allbwn oedd arddangosfa o eiriau, ffotograffau, celf a recordiadau sain. Mae gweithgareddau Siarada â Mi wedi parhau gyda grŵp menywod ar-lein a wnaeth gyfarfod yn ystod cyfnod clo Covid 19, gyda grwpiau cerdded a sgwrsio misol sydd wedi ymweld â lleoedd fel Dinbych-y-pysgod, Ysgyryd Fawr, Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru, Gwaelod y Garth a Llundain, i enwi ond rhai. Bu sawl prosiect creadigol chwe wythnos arall a gweithgareddau undydd. Mae Barrie hefyd wedi cyhoeddi dwy bennod mewn llyfrau ar y prosiect hwn hyd yn hyn.

Dr Rhian Webb

Gweithiodd Dr Rhian Webb gyda'r Athro Kenan Dikilitas, o Brifysgol Stavanger, Norwy, i archwilio effaith Covid-19 ar addysg TESOL yn fyd-eang. Symudodd addysg o fod yn brofiad corfforol i fod yn ddigidol dros nos, ac roedd athrawon yn cyflwyno gwersi heb hyfforddiant na phrofiad. Archwiliodd yr ymchwil hon effaith hyn ar gredoau, rolau, arferion a theimladau athrawon ar ôl y pandemig. Darganfuwyd y pynciau o holiadur ansoddol peilot, a ddosbarthwyd i 50 o gysylltiadau TESOL mewn 25 o wledydd. O hyn, lluniwyd a dosbarthwyd holiadur meintiol ac ansoddol gan ddefnyddio'r dechneg samplu pelen eira. Derbyniwyd mwy na 500 o ymatebion o 42 o wledydd. 

Ni fydd llawer o arferion TESOL a gynhaliwyd yn ystod y cyfnod clo yn cael eu gwrthdroi wrth i'r pandemig newid addysgu Saesneg yn fyd-eang. Mae'n bwysig ymchwilio a dogfennu pa newidiadau sydd wedi digwydd gan athrawon. Bydd canfyddiadau'n creu dealltwriaeth o anghenion addysg athrawon a gofynion hyfforddi yn y dyfodol, a fydd yn effeithio ar y diwydiant TESOL yn fyd-eang. 

Yr Athro Diana Wallace

Cyhoeddiad diweddaraf yr Athro Wallace yw argraffiad newydd o Autobiography gan Margiad Evans (1943), ar gyfer cyfres Clasuron Menywod Cymru Honno. Yn ddarn rhagorol o ysgrifennu natur, mae Autobiography yn archwilio’n ofalus a chywir berthynas Evans â thirwedd gororau Cymru o amgylch Rhosan ar Wy. Cyhoeddwyd yr argraffiad newydd hwn, gyda chyflwyniad ysgolheigaidd gan yr Athro Wallace, yn hydref 2022. Cafodd ei adolygu yn Nation Cymru lle gwnaeth Jon Gower sylw bod geiriau bywiog, egnïol ‘‘Margiad Evans' yn y gyfrol ryfeddol hon yn annirnadwy o brydferth, yn onest ac yn drawiadol o wir' a The Guardian, lle nododd yr adolygydd 'gyflwyniad craff' Wallace i'r testun 'Gweledigaethol a thelynegol' hwn.

Dr Rebecca Hutcheon

Mae llyfr diweddaraf Dr Hutcheon, New Approaches for Digital Literary Mapping: Chronotopic Cartography, gyda Sally Bushell (Prifysgol Caerhirfryn) yn gyd-awdur, yn ailystyried beth ddylai ffocws mapio llenyddol digidol fod ar gyfer Llenyddiaeth Saesneg, pa offer digidol y dylid eu defnyddio, ac at ba ddibenion deongliadol. Mae'n gofyn: sut allwn ni gofleidio'r digidol i ddod o hyd i ffyrdd newydd o ddeall ystyr gofodol yn y Dyniaethau? Mae'n archwilio potensial 'cronotop' Mikhail Bakhtin fel ffordd o strwythuro mapiau llenyddol digidol sy'n darparu ateb i gymhlethdodau mapio amser a gofod. Yna defnyddir y dull hwn i fapio'r nofel realaidd trwy gyfrwng Dickens, ac yna i gyflyrau lluosog Peter Pan gan J. M. Barrie. 

Mae Hutcheon hefyd yn gyd-gyfarwyddwr y cwmni menter gymdeithasol Litcraft: Bringing the Text to Life. Mae Litcraft yn gwneud modelau maint cywir o fydau llenyddol yn Minecraft i ail-ymgysylltu plant â darllen trwy chwarae. Mae ganddi gydweithwyr mewn ysgolion a llyfrgelloedd ledled y DU. Llyfrgelloedd Caerdydd yw ei phartneriaeth ddiweddaraf.

Yr Athro Mike Chick

Yn 2023, comisiynwyd yr Athro Chick a'r Sefydliad Dysgu a Gwaith gan Lywodraeth Cymru i adolygu eu polisi ar addysg iaith i fudwyr yng Nghymru, gyda'r argymhellion o'r adolygiad yn llywio polisi ac ymarfer. Ar hyn o bryd, mae'r Athro Chick yn ymchwilio i'r rôl y gallai'r Gymraeg ei chwarae wrth feithrin ymdeimlad o berthyn ymhlith y bobl hynny sy'n ceisio lloches yng Nghymru. 

Ym mis Chwefror 2020, dyfarnwyd grant o £4,000 gan Advance HE i'r Athro Chick a Dr Catherine Camps gynnal ymchwil gyda myfyrwyr a chyn-fyfyrwyr y cynllun er mwyn deall sut y bu o fudd iddynt, a sut y gellir trawsnewid eu lles fel model ar gyfer datblygiadau pellach.

Yr Athro Kevin Mills

Mae ymchwil ar Sant Cadog, un o sylfaenwyr Cymru Gristnogol ac yn un o’r ymgeiswyr cynnar am nawddsant, gan y bardd a'r beirniad Kevin Mills, wedi arwain at gyfres o gyhoeddiadau a drama arbrofol gydag awdur ar y cyd. Arweiniodd pamffled o farddoniaeth arobryn yr Athro Mills, Stations of the Boar (2016), at ddrama gydag awdur ar y cyd, Cadoc and the Drowned Boys, a berfformiwyd yn Theatr Fach Coed-duon a saith eglwys a enwyd ar ôl y sant, ac at ddilyniant o gerddi yn ei gasgliad, Zeugma (2020). Mae hefyd wedi arwain at ffurfio cwmni theatr CIC, Contemporancient Theatre, sydd bellach yn cynllunio prosiect newydd yn seiliedig ar ymchwil yr Athro Mills ar Dr Richard Price

Dr Rhian Webb

Yn ystod pandemig Covid-19 yn 2020 a 2021, cynhaliodd Dr Rhian Webb ddau brosiect ymchwil cydweithredol gyda Nicky Partridge o Peartree Languages, Caerdydd, a ariannwyd gan Raglenni Partneriaeth ac Ymgysylltu PDC a Chronfa Cynllunio Effaith Strategol PDC yn y drefn honno. Archwiliodd yr ymchwil ddysgu digidol ar-lein gyda ffocws penodol ar ystafelloedd trafod. Roedd y cyfranogwyr yn cynnwys myfyrwyr TESOL israddedig PDC, a reolodd weithgareddau ystafelloedd trafod yn ystod gwersi ar-lein Peartree Languages, a gyflwynwyd i dros 80 o ddysgwyr rhyngwladol o 12 gwlad. Llywiodd yr ymchwil arferion addysgu byw ar-lein ac roedd ar flaen y gad o ran gofynion y diwydiant yn ystod y pandemig. Yn 2022, cynhaliodd Dr Webb brosiect ymchwil cydweithredol gyda'r Athro Kenan Dikilitas ym Mhrifysgol Stavanger, Norwy, a ariannwyd gan Gronfa Ymchwil Saesneg PDC. Archwiliodd yr ymchwil effaith pandemig Covid-19 ar addysg TESOL yn fyd-eang trwy archwiliad o gredoau, rolau, arferion a theimladau athrawon ynghylch addysgu a dysgu ar ôl y pandemig ac effaith y rhain ar feddwl traddodiadol.

Arddangosfa a chyhoeddiad cylchgrawn zîn oedd Monologau Mewnol (Chwefror – Mawrth 2019) yn tynnu sylw at waith saith artist ac wyth awdur, pob un yn gweithio mewn ymateb i weithiau celf a ddewiswyd o gasgliad celf PDC.

Mae teitl yr arddangosfa yn Saesneg (Interior Monologues) yn chwarae ar eiriau, sy'n golygu llais mewnol unigolyn a'r gwirioneddau personol a ddatgelir trwy ddewis addurn ystafelloedd. Fel dyfais lenyddol, mae'r monolog Mewnol yn creu ffenestr i brosesau meddyliol cymeriad. Defnyddiodd awduron modernaidd fel May Sinclair, James Joyce a Virginia Woolf fonologau mewnol i herio ffurf lenyddol ac i gyfleu seicoleg eu prif gymeriadau. 

Gwahoddwyd awduron PDC – Tony Curtis, Cathy Dreyer, Judith Goldsmith, Dale Frances Hay, Maria Lalić, Colum Sanson-Regan, Melanie Smith – i gyfrannu rhyddiaith neu farddoniaeth o lif ymwybyddiaeth, a gafodd eu harddangos wedyn yn yr oriel ochr yn ochr â'r gweithiau celf, a'u hargraffu yn y cylchgrawn zîn am ddim cysylltiedig. 

Yr Athro Philip Gross

Fel bardd arobryn, nofelydd ac athro Ysgrifennu Creadigol, mae gwaith yr Athro Emeritws Philip Gross yn ymwneud â datblygiad ymarfer creadigol unigolion (oedolion a phlant), y tu allan i'r academi yn ogystal ag y tu mewn iddi. Mae ei waith wedi arwain at ymwybyddiaeth ehangach o'r ffyrdd y gall proses greadigol wella ein dealltwriaeth o rai o heriau mwyaf dybryd cymdeithas gyfoes.

Ers 1993, mae'r Athro Gross wedi cyhoeddi ugain casgliad o farddoniaeth, gan gynnwys The Water Table (2009), a enillodd Wobr T.S. Eliot, a Deep Field (2011), a thri chasgliad o farddoniaeth i bobl ifanc, gan gynnwys y gyfrol arobryn Off Road to Everywhere (2010), yn ogystal â naw nofel. 

Mae ei waith wedi codi mwy o ymwybyddiaeth o faterion amgylcheddol ac wedi effeithio ar feddwl am ddadfeiliad iaith a goblygiadau hyn i'r bersonoliaeth.

Yr Athro Jane Aaron

Ers 1997, yr Athro Emeritws Jane Aaron fu sylfaenydd a golygydd parhaus y gyfres ‘Clasuron Menywod Cymru’, a gyhoeddwyd gan y wasg ffeministaidd annibynnol Gymreig, Honno. Ymunodd yr Athro Diana Wallace â hi fel cyd-olygydd y gyfres yn 2025. Nod y gyfres yw dod â thestunau anghofiedig i bob pwrpas, yn ôl i brint. Mae tri deg chwech o gyfrolau wedi ymddangos hyd yn hyn, pump ohonynt wedi’u golygu a’u cyflwyno gan Aaron tra bod tair wedi’u golygu gan Wallace. 

Mae eu heffaith ar y cyhoedd sy’n darllen ac ar sefydliadau addysg uwch yng Nghymru wedi bod yn sylweddol; mae llawer mwy o awduron benywaidd Cymru – y mwyafrif ohonynt wedi’u cyhoeddi yn y gyfres – yn cael eu haddysgu, yn destun ymchwil ac yn cael eu darllen heddiw nag yng nghanol y 1990au.

Mae pob argraffiad yn cynnwys cyflwyniad ysgolheigaidd sy’n gosod y gwaith yn ei gyd-destun hanesyddol. Mae awduron a gyhoeddwyd yn y gyfres yn cynnwys Margiad Evans, Dorothy Edwards, Hilda Vaughan, Menna Gallie, Eiluned Lewis ac Amy Dillwyn. Mae cyhoeddiadau diweddar yn cynnwys A Welsh Witch (1902) gan Allen Raine ac a olygwyd gan Jane Aaron, ac Autobiography (1943) Margiad Evans, a olygwyd gan yr Athro Diana Wallace. 

Dr Ayo Amuda
Yr Athro Mike Chick
Dr Nic Dunlop
Rebecca Hutcheon
Barrie Llewelyn
Yr Athro Kevin Mills
Yr Athro Diana Wallace
Dr Rhian Webb

Yr Athro Jane Aaron yw golygydd cyfres ailargraffiadau Gwasg Honno, Clasuron Menywod Cymru, ac mae hi wedi golygu pum cyfrol ar ei chyfer. Mae ei monograffau’n cynnwys Nineteenth-Century Women’s Writing in Wales (2007), a enillodd Wobr Roland Mathias 2009, ac Welsh Gothic (2013), a bywgraffiad o’r awdures a’r golygydd benywaidd o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg, Cranogwen, a enillodd wobr Ffeithiol Greadigol yn Llyfr y Flwyddyn Cymru 2024. Roedd hi’n gyd-sylfaenydd y gyfres Gender Studies in Wales gan Wasg Prifysgol Cymru. 

Mae'r Athro Tony Curtis yn fardd, beirniad ac awdur ffuglen a gyflwynodd Ysgrifennu Creadigol i'r campws dros ddeg ar hugain o flynyddoedd yn ôl. Mae'n awdur nifer o gasgliadau o farddoniaeth a chyhoeddwyd ei gyfrol Fortunate Isles; New and Selected Poems gan Seren yn 2016. Mae ei gyhoeddiadau diweddaraf yn cynnwys nofel, Darkness in the City of Light, a chasgliad o farddoniaeth o'r enw Leaving the Hills. Mae'n Gymrawd o’r Gymdeithas Lenyddol Frenhinol.

Mae'r Athro Gavin Edwards wedi cyhoeddi ar farddoniaeth George Crabbe, damcaniaethau naratif, ysgrifennu teithio a hanes llyfrau. Cyhoeddwyd astudiaeth o ddefnyddiau arloesol o achos teipograffeg, The Case of the Initial Letter: Charles Dickens and the politics of the dual alphabet, yn 2020. Rhwng 2010 a 2012 roedd yn Gymrawd Ymchwil Gwadd yn Sefydliad Astudiaethau Saesneg, Prifysgol Llundain.

Mae'r Athro Philip Gross yn awdur amlochrog, yn awdur barddoniaeth, ffuglen a drama i blant ac oedolion ac yn Athro Ysgrifennu Creadigol. Enillodd dair gwobr bwysig yn ystod y blynyddoedd diwethaf – gwobr farddoniaeth T.S. Eliot am The Water Table, Llyfr y Flwyddyn Cymru am ‘I Spy Pinhole Eye’ a Gwobr CLPE am farddoniaeth plant gydag Off-Road To Everywhere, a Gwobr Farddoniaeth Roland Mathias (Llyfr y Flwyddyn Cymru) am Love Songs of Carbon. Ei gyhoeddiadau diweddaraf yw The Thirteenth Angel (ar restr fer Gwobr T.S. Eliot) a The Shores of Vaikus.

Mae'r Athro Jeremy Hooker yn fardd a beirniad. Mae ei feirniadaeth a'i ysgolheictod yn canolbwyntio ar ysgrifennu Saesneg Cymreig, gan gynnwys David Jones a John Cowper Powys, barddoniaeth Brydeinig ac Americanaidd fodern, y traddodiad gwledig Seisnig (e.e. Richard Jefferies, Thomas Hardy ac Edward Thomas), a phaentio tirweddau Prydeinig. Cyhoeddwyd ei gerddi cyflawn, The Cut of the Light: Poems 1965-2005, yn 2006 a chyhoeddwyd casgliad o'i draethodau beirniadol, Ditch Vision: Essays on Poetry, Nature, and Place, yn 2017. Mae ei gyhoeddiadau diweddaraf yn cynnwys With a Stranger’s Eyes a chydweithrediad â'r cerflunydd Lee Grandjean, Presence and Place.

Mae'r Athro Christopher Meredith yn nofelydd, bardd, beirniad, a chyfieithydd, yn ogystal â gwneud ychydig o ysgrifennu ar gyfer y radio a'r llwyfan, ac erthyglau ac adolygiadau, ffuglen a barddoniaeth ar gyfer llawer o gylchgronau. Ystyrir ei nofel gyntaf, Shifts (1988), fel y nofel glasurol am ôl-ddiwydiannu yn Ne Cymru ac mae bellach yn 'ddewis diofyn’ fel testun gosod ar unrhyw gwrs prifysgol ar ysgrifennu Cymreig yn Saesneg. Cafodd ei hailgyhoeddi yng nghyfres Llyfrgell Cymru Parthian yn 2023. Mae ei lyfrau diweddaraf yn cynnwys nofel fer, Please, a chasgliad o farddoniaeth o'r enw Still. 

Prif ddiddordebau ymchwil yr Athro Jeff Wallace yw gwyddoniaeth a llenyddiaeth ers Darwin, moderniaeth, D.H. Lawrence, ysgrifennu cyfoes, ac ôl-ddyneiddiaeth. Ei gyhoeddiad diweddaraf yw monograff o'r enw Abstraction in Modernism and Modernity: Human and Inhuman (2023). Mae'n Athro Emeritws Saesneg ym Mhrifysgol Metropolitan Caerdydd. 

Jan Tunley, PhD 
Teitl: Hunan ac Eraill yn rôl y Fenyw: Selima Hill, Liz Lockhead a Rupi Kaur.

Katriona Rees, MPhil/PhD 
Teitl: Ffuglen genre gothig Eingl-Gymreig.

Juliet Larsen, PhD 
Teitl: Crefydd, Cred y Werin a'r Dirwedd Sanctaidd mewn Ysgrifennu Menywod yng Nghymru, 1847 – 1909.

Dr Carolyn Reagon, PhD trwy Bortffolio 
Teitl: Darluniau o ofod a lle mewn nofelau ysbrydion cyfoes: meithrin yr annisgwyl ac adlewyrchu hunaniaethau a pherthnasoedd cymdeithasol.

Y Parch. David Parry 
Teitl: Meithrin Presenoldeb: Awtoethnograffeg gysyniadol yn archwilio fy ngwrthodiad o gynrychiolaeth dderbyniol mewn traddodiadau gwyrthiau a dirgelwch cyfoes. 

Emily Grist, MA trwy Ymchwil 
Teitl: Cynrychioliadau yng Nghymru Hoyw: Cymhariaeth o Gynrychioliadau Rhyw a Phrofiadau Cwiar yn Llenyddiaeth Gyfoes Cymru.

Nazmia Jamal, MA trwy Ymchwil 
Teitl: Lesbiaid yn Trafod Materion – 50 mlynedd o ffeministiaethau lesbiaidd newidiol ym Mhrydain.

Joanne Spearman, MA trwy Ymchwil
Teitl: Genre a Gwleidyddiaeth: Ffuglen Hanesyddol Godwin a Shelley.