Zorangie Hernandez Montano

Helo Zorangie. Dywedwch ychydig wrthym amdanoch chi'ch hun.

Symudais i Gymru o Weriniaeth Dominica yn 2004 ac rwyf wedi gweithio yn y GIG ers 20 mlynedd. Rwy'n briod ac mae gen i ddau o blant. Ar hyn o bryd, rwy'n gweithio ym maes gwasanaethau strôc fel Therapydd Galwedigaethol cymwysedig.

Beth wnaeth eich ysbrydoli i ddechrau ystyried ymwybyddiaeth ddiwylliannol?

Tra oeddwn i'n gweithio gydag oedolion hŷn y dechreuais ymddiddori gyntaf mewn ymwybyddiaeth ddiwylliannol ym maes therapi galwedigaethol.

Roedd defnyddiwr gwasanaeth o Jamaica eisiau cymryd rhan mewn gweithgaredd coginio, ond roedd eisiau defnyddio cynhwysion oedd yn bwysig i'w ddiwylliant ac nad oeddent yn hawdd dod o hyd iddynt yn yr archfarchnad.

Doedd un o'r technegwyr ddim yn gwybod beth oedd y cynhwysion na ble i ddod o hyd iddynt, felly gofynnodd i mi gan fy mod i'n dod o'r Caribî ac yn gyfarwydd â rhai o'r cynhwysion.

Llwyddais i helpu i ddod o hyd i'r hyn oedd ei angen arno, ac yna gallodd goginio'r pryd roedd ei eisiau.

Arhosodd y profiad hwnnw gyda mi oherwydd gwnaeth i mi feddwl sut y gallem fod wedi bod yn fwy parod pe baem wedi gwybod am ei ddewisiadau diwylliannol yn gynharach.

Sut wnaethoch chi ddefnyddio'r profiad hwnnw yn eich astudiaethau?

Yn fy mlwyddyn gyntaf, roedd yn rhaid i ni greu adnodd hyrwyddo iechyd, felly creais fideo o'r enw ‘Pwysigrwydd Deall Bwydydd Ethnig’.

Ar gyfer fy nhraethawd hir, edrychais ar yr asesiad cychwynnol rydym yn ei gynnal gyda defnyddwyr gwasanaeth, a sylwais nad oedd cwestiwn penodol am ddiwylliant.

Roedd cwestiynau am werthoedd, ac os byddai rhywun yn digwydd sôn am rywbeth yn ymwneud â'u diwylliant, efallai y byddai'n cael ei gofnodi, ond nid oedd dim byd a oedd yn annog y therapydd galwedigaethol yn benodol i holi amdano.

Golygai hyn y gallai gwybodaeth bwysig gael ei cholli'n hawdd.

Felly, beth wnaethoch chi ei newid?

Sylweddolais fod therapyddion galwedigaethol eisoes yn trafod diwylliant gyda defnyddwyr gwasanaeth, ond nad oeddent bob amser yn cofnodi'r wybodaeth honno.

Bues i'n gweithio gyda chydweithwyr i gyflwyno cwestiwn newydd yn yr asesiad cychwynnol:

“A oes unrhyw werthoedd, traddodiadau neu gredoau diwylliannol sy'n dylanwadu ar sut rydych chi'n well gennych gyflawni eich arferion neu weithgareddau dyddiol?”

Cyn y newid, dim ond 13% o asesiadau oedd yn cynnwys gwybodaeth berthnasol yn ddiwylliannol. Ar ôl ei gyflwyno, cododd hwn i 47.4%.

Pam mae hi'n bwysig i Therapyddion Galwedigaethol ddeall diwylliant?

Fel Therapyddion Galwedigaethol, rydym yn helpu pobl i gymryd rhan mewn gweithgareddau bywyd bob dydd, ond hefyd yn y pethau sy'n bwysig iddynt.

Gan fod tarddiad therapi galwedigaethol yn Orllewinol, mae hyn yn aml yn cael ei adlewyrchu yn y ffordd y mae'r proffesiwn yn ymdrin ag asesu ac ymyrryd. Mae hyn yn golygu bod angen i ni wneud ymdrech ymwybodol i archwilio arferion diwylliannol defnyddwyr gwasanaeth o'r dechrau. Mae eu dewisiadau diwylliannol yn rhan hanfodol o sut maen nhw'n cyflawni eu harferion dyddiol ac mae deall hyn yn ein helpu i gefnogi ymgysylltiad ystyrlon.

Sut gall gofyn un cwestiwn wneud gwahaniaeth?

Er mai un cwestiwn ydyw, mae’n agor y drws i archwilio arferion, traddodiadau a dewisiadau unigolyn yn fwy manwl. Felly, mae’r cynllun ymyrraeth yn cael ei lunio yn seiliedig ar yr hyn sy’n ystyrlon iddynt hwy. Cynhelir yr ymyrraeth wedyn ar y cyd â’r defnyddiwr gwasanaeth; hwythau yw’r arbenigwyr ar eu bywydau eu hunain. Fel clinigwyr, gallwn baratoi ymlaen llaw: boed yn ymwneud â pharatoi bwyd, dathliadau neu ofal personol, gall fod gan bobl arferion neu arferion diwylliannol penodol y maent yn eu dilyn. Gall hyn hefyd gynnwys pethau fel y dillad y maent yn eu ffafrio, amseroedd gweddio, rolau teuluol, neu sut maent yn trefnu eu boreau a’u nosweithiau.

Nid mater o ychwanegu cwestiwn a chredu bod hynny’n ddiwedd ar y peth ydyw. Mae angen iddo fod yn rhywbeth sy’n dod yn rhan o’r ffordd rydym yn meddwl am bobl.

Mae eich gwaith yn gysylltiedig yn agos â hunaniaeth ddiwylliannol a chynrychiolaeth. Beth mae Mis Hanes Pobl Dduon yn ei olygu i chi?

I mi, mae'n gyfle i gydnabod ac anrhydeddu hanesion, cyfraniadau a phrofiadau bywyd cymunedau Du ledled y DU, gan gynnwys yma yng Nghymru.

Mae hefyd yn gyfle i fyfyrio ar degwch, cynrychiolaeth a diogelwch diwylliannol, yn enwedig ym maes iechyd a gofal cymdeithasol.

Fel therapydd galwedigaethol, mae'n fy atgoffa pam fod ymarfer sy'n ymatebol i ddiwylliant yn hanfodol ar gyfer gofal sy'n wirioneddol ganolbwyntio ar yr unigolyn.

Ar lefel bersonol, mae'n gyfle i ddathlu hunaniaeth, treftadaeth a'r cymunedau sydd wedi fy llunio.

Thema Mis Hanes Pobl Dduon eleni yw “Anrhydeddu Ein Cymunedau”. Pan fyddwch chi'n ystyried y thema hon, pwy sy'n dod i'r meddwl?

Rwy'n meddwl am y cyfranwyr bob dydd, y bobl y mae eu gwaith tawel, cyson yn cryfhau ein cymunedau trwy ofal ac eiriolaeth.

Rwy'n meddwl am gydweithwyr Duon mewn iechyd a gofal cymdeithasol sy'n dod â mewnwelediad diwylliannol, tosturi ac arweinyddiaeth i'w timau.

Rwyf hefyd yn meddwl am yr amrywiaeth o fewn cymunedau Duon. Nid ydyn nhw i gyd yr un peth; maen nhw'n cynnwys pobl o gefndiroedd Affricanaidd, Caribïaidd ac Affro-Lladin, pob un yn cyfrannu mewn ffyrdd gwahanol ac ystyrlon at fywyd yn y DU. Trwy fy ngwaith, mae defnyddwyr gwasanaeth yn fy helpu i ddeall sut mae hunaniaeth ddiwylliannol yn llunio arferion bob dydd, ac mae eu profiadau wedi llunio fy nealltwriaeth o alwedigaeth ddiwylliannol ystyrlon.

Ac rwy'n meddwl am gymunedau Duon ehangach yng Nghymru, y mae eu traddodiadau, eu creadigrwydd a'u presenoldeb yn cyfoethogi bywyd cymunedol bob dydd.

Mae anrhydeddu ein cymunedau yn golygu cydnabod cyfraniadau sy'n wirioneddol haeddu cael eu dathlu, tra hefyd yn cydnabod y cryfder sy'n dod o hunaniaeth ddiwylliannol a phrofiad a rennir.