Carbon, Ynni a Dŵr

Beth ydym ni'n ei wneud?

Ym mis Chwefror 2020, cymeradwyodd Bwrdd Gweithredol y Brifysgol strategaeth uchelgeisiol a fydd yn mynd â’r Brifysgol i allyriadau carbon Sero Net erbyn 2040 ar gyfer pob cwmpas (1, 2 a 3).

Rydym wedi gosod targedau interim hyd at 2030 i’n helpu i aros ar y trywydd iawn ac wedi rhoi’r dasg i’n hunain o leihau allyriadau carbon absoliwt 50 y cant erbyn 2030, ac allyriadau ynni penodedig 50% erbyn 2030.

O hynny ymlaen, byddwn yn ceisio lleihau'r 50% sy'n weddill o'n hallyriadau cymaint â phosibl er mwyn lleihau lefel y gwrthbwyso y bydd yn rhaid i ni ei gynnwys ar gyfer yr allyriadau anochel hynny.

Erbyn 2040, rydym yn bwriadu dod yn sefydliad di-garbon net, lle mai dim ond allyriadau na ellir eu hosgoi sy'n cael eu gwrthbwyso.

I gael gwybodaeth am sut rydym yn bwriadu cyflawni'r targedau hyn, lawrlwythwch gopi o'n strategaeth garbon ddiweddaraf.

Ein heffeithiau carbon

Mae allyriadau ynni yn dod o dan Gwmpasau 1 a 2 o’n hôl troed carbon ac ar hyn o bryd yn cyfrannu 17% o gyfanswm ein hôl troed (Gorffennaf 2022).

Mae’r graffig isod yn dangos pa ffynonellau allyriadau sy’n dod o dan bob cwmpas:

Cwmpas		Diffiniad	Ffynonellau allyriadau PDC
Cwmpas 1	Allyriadau uniongyrchol	Allyriadau Cwmpas 1 yw allyriadau tŷ gwydr uniongyrchol (GHG) sy’n digwydd o ffynonellau a reolir neu sy’n eiddo i’r Brifysgol (e.e. allyriadau sy’n gysylltiedig â hylosgi tanwydd mewn boeleri a cherbydau)	Nwy naturiol Olew Diesel Allyriadau ffo
Cwmpas 2	Allyriadau anuniongyrchol	Mae allyriadau Cwmpas 2 yn allyriadau nwyon tŷ gwydr anuniongyrchol sy’n gysylltiedig â’n pryniant o drydan.	Trydan grid
Cwmpas 3	Allyriadau anuniongyrchol	Mae allyriadau Cwmpas 3 i gyd yn allyriadau anuniongyrchol (heb eu cynnwys yng nghwmpas 2) sy’n digwydd yng nghadwyn werth y cwmni adrodd, gan gynnwys allyriadau i fyny’r afon ac i lawr yr afon.	Caffael a Chadwyn Gyflenwi Teithio Busnes Cymudo Staff a Myfyrwyr Gwaredu gwastraff Dwfr Allyriadau trawsyrru tanwydd a thrydan

Mentrau ynni a charbon

Bydd ein targedau yn gofyn am weithredu mewn nifer o feysydd, megis gwella effeithlonrwydd ynni ein hadeiladau, gosod mwy o gynhyrchu ynni adnewyddadwy ar y safle a datgarboneiddio ein systemau gwresogi. Bydd angen i'n hadeiladau newydd a'n hadnewyddiadau hefyd gyfrannu'n gadarnhaol at gyflawni'r targed hwn. Rydym yn monitro ynni a charbon ar draws y Brifysgol gyfan i gefnogi ein targedau di-garbon net ac yn gweithio ar y cyd i ddatblygu cyfres o fentrau ac ymyriadau ar gyfer gwella effeithlonrwydd ynni o amgylch y Brifysgol.

Mentrau allweddol yn ein ffyrdd i sero

Mae PDC wedi prynu trydan sy’n 100% adnewyddadwy ers 2016/17. Mae prynu trydan adnewyddadwy yn rhoi hwb i’r farchnad ynni adnewyddadwy a’r gobaith yw y bydd hyn yn arwain at gynhyrchu mwy o ynni adnewyddadwy yn y dyfodol.

Rydym yn cael ein cyfyngu gan faint o ynni adnewyddadwy y gallwn ei gynhyrchu, fodd bynnag rydym yn defnyddio paneli solar.

Mae pob uned o drydan a brynwn yn cael ei ddilysu’n allanol gan dystysgrif Gwarant Tarddiad Ynni Adnewyddadwy (REGO).

Mae gennym dros 1,300 o baneli solar bellach, diolch i’r cynnydd mewn capasiti yn y blynyddoedd diwethaf. Mae hyn yn cyfateb i bron i 500kWp o baneli ffotofoltaig ar draws ein hadeiladau llety, academaidd a chwaraeon.

Er mwyn cyflawni ein targedau Sero Net erbyn 2040, bydd angen i ni ddatgarboneiddio ein systemau gwresogi nwy presennol. Mae hyn yn debygol o olygu trosi i ffurfiau trydanol o wresogi megis pympiau gwres sy'n llai carbon-ddwys. Rydym yn datblygu astudiaethau dichonoldeb a strategaethau i ddileu ein dibyniaeth ar nwy naturiol yn raddol fel ffordd o gynhyrchu gwres a dŵr poeth dros y blynyddoedd nesaf.

Mae PDC yn elwa ar system rheoli adeiladau cynhwysfawr sy'n awtomeiddio ac yn gwneud y gorau o'n rheolyddion gwresogi, awyru a dŵr poeth ar draws ein hadeiladau. Rydym yn ymchwilio i ffyrdd o wella strategaethau rheoli i arbed ynni, gwella gwelededd peiriannau ac offer a buddsoddi mewn rhaglen uwchraddio rheolyddion er mwyn gwella gwydnwch a dibynadwyedd.

Mae ein hadeiladau'n elwa ar system is-fesurydd cyfleustodau helaeth sy'n rhoi data i ni ar berfformiad ein hadeiladau, tra hefyd yn ein helpu i nodi gollyngiadau, diffygion a phroblemau gyda gweithrediad peiriannau. Mae'r system yn helpu i flaenoriaethu meysydd gweithredu sy'n defnyddio llawer o ynni ac yn ein galluogi i ymchwilio i sut y gall rheolaeth well ar y system rheoli adeiladau wella gwresogi, awyru a chyflyru aer.

Mae gan PDC gymysgedd amrywiol o adeiladau rhestredig ac adeiladau mwy modern. Rydym wedi ymrwymo i adnewyddu ein hadeiladau i fanylebau cynaliadwyedd uchel a throi ein hadeiladau yn rhai carbon isel.

Rydym yn monitro ein hadeiladau yn gyson ac yn edrych ar yr opsiynau mwyaf priodol ar gyfer ôl-osod. Mae'r penderfyniadau hyn yn cynnwys gosod technolegau newydd priodol i leihau ein defnydd o ynni, gosod goleuadau LED yn lle goleuadau traddodiadol, gosod ffenestri newydd a gwella lefelau inswleiddio a pherfformiad ynni.

Rydym yn sicrhau bod cynaliadwyedd yn cael ei ystyried fel blaenoriaeth allweddol ym mhob cam o ddatblygiad adeiladau, o ddylunio hyd at pan fydd yr adeiladau’n cael eu llenwi, ac mae hyn yn cynnwys integreiddio’r holl systemau gwresogi trydan, enillion net bioamrywiaeth, optimeiddio effeithlonrwydd ynni a dŵr ac ystyriaeth ehangach o’r effeithiau ar yr amgylchedd. Ein nod yw cyflawni targedau Her Hinsawdd RIBA 2030 ar gyfer pob prosiect cyfalaf newydd.

Mae'r Brifysgol yn cynhyrchu Tystysgrifau Perfformiad Ynni ar gyfer ei hadeiladau’n flynyddol. Gallwch weld perfformiad adeiladau PDC drwy roi cod post yr adeilad yma https://www.gov.uk/dod-o-hyd-i-dystysgrif-ynni (er enghraifft, cod post Campws Trefforest yw CF37 1DL). Noder mai ar gyfer adeiladau prifysgol â thros 250m2 o arwynebedd mewnol yn unig y cynhyrchir DECs.

I weld y DECs ar gyfer ein blociau llety myfyrwyr ar ein Campws Trefforest, cliciwch ar y dolenni perthnasol isod.

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc A

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc B

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc C

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc D

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc E

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc F

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc G

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc H

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc J

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc K

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc L

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc M

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc N

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc P

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc R

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc S

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc T

DEC Llety Cwrt Morgannwg Bloc V

DEC Llety Caerffili Bloc E a F (Stiwdios)

Mae gan bob un ohonom ran bwysig i’w chwarae wrth leihau ein defnydd o ynni ac i annog eraill i fod yn ystyriol o gynaliadwyedd. Rydym wedi buddsoddi yn yr ap Troi PDC yn Wyrdd sy’n annog staff i ddefnyddio ynni’n fwy effeithlon yn eu cartrefi ac yn y gwaith.

Os byddwn i gyd yn cymryd y camau syml a restrir yma, nid yn unig y byddwn yn helpu i fynd i’r afael â newid yn yr hinsawdd drwy leihau ein hallyriadau carbon deuocsid ond byddwn yn gwneud arbedion ariannol hefyd. Cofiwch - mae'r rhan fwyaf o'r awgrymiadau hyn yn gweithio ar yr aelwyd yn ogystal â’r gwaith, felly gallwch arbed rhywfaint o arian i chi'ch hun hefyd.

Mae gan PDC gyllideb gynaliadwyedd penodol bob blwyddyn i fuddsoddi mewn effeithlonrwydd ynni a mentrau eraill. Rydym wedi buddsoddi mewn llawer o brosiectau sydd wedi lleihau ein defnydd o ynni ac allyriadau carbon ar draws ein hadeiladau a’n campysau gan gynnwys gosod goleuadau LED yn lle systemau goleuo aneffeithlon. Ariennir y goleuadau LED drwy fenthyciad SALIX ac mae’r goleuadau newydd yn cael eu defnyddio ar tua 85% o’n hystâd erbyn hyn. Rydym hefyd wedi gosod boeleri nwy effeithlon newydd, a gwell systemau rheoli adeiladau ymysg pethau eraill.

Rydym hefyd yn cynnal archwiliadau ynni adeiladau sy'n ein helpu i nodi mentrau a phrosiectau newydd ar gyfer arbed ynni ac rydym yn ymchwilio i ffyrdd newydd ac arloesol o ddefnyddio technolegau a rhoi mesurau ar waith sy'n darparu enillion ar fuddsoddiad.

Mae prinder dŵr yn dod yn fwyfwy cyffredin ledled y byd ac mae cadwraeth yr adnodd naturiol hwn yn hollbwysig o ran gwarchod yr amgylchedd a lleihau costau. Rydym wedi lleihau’r defnydd o ddŵr 21% ers 2018-19 drwy dargedu gollyngiadau a chyflwyno offer a thechnolegau dŵr effeithlon ar ledled ein campysau. Mae ein platfform mesuryddion yn rhan annatod o fonitro a mapio'r defnydd o ddŵr yn ein hadeiladau, sy'n golygu y gallwn dargedu meysydd sy'n peri problemau. Rydym hefyd yn derbyn rhybuddion proffil sy'n ein hysbysu pan fydd defnydd dŵr yn newid o'r lefelau disgwyliedig oherwydd gollyngiadau neu newid yn natur y defnydd.

Mae gennym danc ar gampws Parc Chwaraeon sy’n casglu dŵr glaw. Gellir defnyddio’r dŵr a gesglir yn y toiledau ac y bydd hyn yn atal dŵr yfed rhag cal ei wastraffu. Rydym yn ymchwilio i’r posibilrwydd o ddefnyddio’r cyfleuster hwn unwaith yn rhagor er mwyn lleihau ein galw ar seilwaith dŵr lleol.

Fel rhan o’n hymrwymiad i leihau poteli plastig untro, mae ffynhonnau dŵr yfed am ddim ar gael ledled PDC. Cofiwch gario potel ddŵr gyda chi er mwyn lleihau’r gwastraff plastig untro a gynhyrchir.

Rydym yn adrodd ein cynnydd ar leihau'n defnydd o ddŵr i'r Pwyllgor Cynaliadwyedd, ac i'r Bwrdd Gweithredol yn flynyddol. Mae’r grwpiau hyn yn cynnwys cynrychiolaeth o bob rhan o uwch dîm rheoli’r Brifysgol a myfyrwyr o Undeb y Myfyrwyr.

Mae gwaith PDC ar leihau’r defnydd o ynni a dŵr yn cefnogi Nodau Datblygu Cynaliadwy’r Cenhedloedd Unedig:

Nod 6: Dŵr Glân a Glanweithdra

Nod 7: Ynni Fforddiadwy a Glân

Nod 12: Defnydd a Chynhyrchu Cyfrifol

Nod 13: Gweithredu ar Hinsawdd

Oes gennych chi syniad i arbed ynni neu ddŵr?

Os ydych yn ymwybodol o wastraff ynni neu ddŵr ar draws ein campysau neu ffyrdd y gallem arbed ynni, cysylltwch â ni. Mae'n bosibl y bydd gennym arian ar gael i droi eich syniad yn weithred!

Cysylltwch â'r Tîm Cynaliadwyedd